Útvarpstíðindi : nýr flokkur

						lögum Skúla Thoroddsen til streitu.

Stóðu um þetta hatramar deilur og í

kosningunum 1908 biðu fylgismenn „upp-

kastins" mikinn ósigur, sem leiddi til

þess, að Hannes Hafstein varð að segja

af sér ráðherradómi á næsta þingi um

veturinn og uppkastið var úr sögunni.

íslendingar munu nú almennt telja það

happ að svo fór. Sanngjarnt er þó að

að minnast þess, að enginn gat þá séð

fyrir þá atburði, sem leiddu til fullveld-

isviðurkenningarinnar 1918 og lýðveldis-

stofunarinnar 1944. Líklegt má telja, að

við hefðum stofnað lýðveldið, jafnvel þó

„uppkastið" hefði verið samþykkt og

sennilega 4 árum fyrr, því 9. apríl 1940

hefði komið jafnt fyrir því og við þá tek-

ið til okkar ráða af nauðsyn. En þetta

verður að vísu hvorki sannað né afsann-

að. Hitt er aftur víst, að þrátt fyrir allt,

var uppkastið viss áfangi á leiðinni til

fulls sjálfstæðis. því með því viðurkenndu

Danir okkur þó sem samningsaðila um

samband landanna, en það höfðu þeir

ekki gert fyrr.

Heimastjórnarmenn unnu mikinn kosn-

ingarsigur haustið 1911 og Hannes Haf-

stein varð aftur ráðherra 1912—14. Þá

var honum falið, af yfirgnæfandi meiri

hluta Alþingis, einnig mörgum andstæð-

ingum „uppkastsins", að reyna aftur

samninga við Dani, um sambandsmálið.

Þeir samningar fóru algerlega út um 'þúf-

ur. Danir gerðu að vísu eins konar til-

boð um nýja samninga og var það kall-

að „grúturinn". En hvorki Hannes sjálf-

ur né aðrir vildu mæla með því. Ég

heyrði hann sjálfur lýsa þessu yfir á fundi

í Eyjafírði vorið 1913. Sagði hann, að

við yrðum nú að bíða betri tíma um

stund.

Þetta var í síðasta skipti, sem ég sá

Hannes Hafstein. Hann var þá enn sama

glæsimennið og áður, enda ekki nema

51 árs gamall. Hann hafði til þessa verið

mikill gæfumaður í. eínkalífi sínu. En nú

dró fljótt ský fyrir sólu. Frú Ragnheiður

kona hans andaðist sumarið 1913 og náði

hann sér aldrei eftir það reiðarslag, og

næstu nýjársnótt andvarpar hann:

„Unn mér, drottinn líknar lagsins,

iausn mér veit í þinni náð."

Hinn áður lífsglaði maður er þá far-

inn að þrá dauðann.

Hannes Hafstein sat síðast á Alþingi

sumarið 1917. Þá um haustið veiktist

hann og var veikur og óstarfhæfur mað-

ur þau rúmlega 5 ár, sem hann átti eftir

að lifa. Hann andaðist 13. desember 1922.

Hannes Hafstein var ráðherra íslands

tvö tímabil og hann átti kost á að verða

ráðherra í 3. sinn. Það var árið 1915.

Hann var þá kallaður á konungsfund og

beðinn að taka að sér ráðherraembætti.

Því neitaði hann og benti í þess stað á

andstæðinga sína. Flokksbróðir hans einn

lét í ljósi undrun sína yfir þessu. Þá svar-

aði Hannes: „Þegar ég er kominn út fyr-

ir landsteinana er ég aldrei flokksmaður

lengur; þá er ég aðeins íslendingur."

Og Hannes Hafstein var góður íslend-

ingur, sem unni landi sínu af alhug og

vann því mikið gagn. Ymiss konar aðkast,

sem hann varð fyrir, er nú þegar glcymt.

En mörg verk hans ágæt í þágu Iinds

og þjóðar munu ætíð lifa í sögu íslands,

sem afreksverk.

34   ÚTVARPSTÍÐINDI