sindri ALDAR-AFMÆLI RAFSEGULSINS 5 á aðrar raftaugar í nágrenninu, hvort sem þær eru straum- berandi eða eigi. Er því ekki hægt að neita Ampére um nokkuð af heiðrinum fyrir að hafa lagt grundvöllinn undir raf- tækni nútímans. Rúmið leyfir eigi að farið sje ítarlega út í söguna hjer. Að- eins skal lítilsháttar minst á Orsted og líf hans. Orsted var fæddur í Rudköbing á Langalandi 14. ágúst 1777 og var sonur lyfsala. Átti hann fyrst erfitt uppdráttar, bæði með mentun og annað, en komst árið 1794 inn á háskólann í Kaupmannahöfn, og las þar náttúruvísindi. 1799 var hann sæmdur doktors nafnbót. 1801 —1803 ferðaðist hann um Frakkland, Þýskaland og Holland; fór hann þá að kynna sjer efnafræði og eðlisfræði og var síðan skipaður kennari í eðlis- fræði við háskólann í Kaupmannahöfn. Árið 1813 gaf hann út rit um skyldleika milli rafmagns og efnamagns, og sjö árum seinna kunngerði hann hina miklu uppgötvun sína. — Orsted ljest 9. október 1851. TILRAUNIR MEÐ VERKUN RAFSNERRU Á SEGULNÁLINA. Smáril eftir H. C. Orsted (Experimenta circa effectum conflictus electrici in acum magneticam) þýtt á 100 ára afmæli þess. Fyrstu tilraunirnar með það, sem jeg hjer með skal skýra frá, voru gerðar við fyrirlestra þá um rafmagn, galvansmagn og segulmagn, er jeg flutti í fyrra vetur. Við tilraunir þessar virtist koma ' í ljós að segulnálin gæti hreyfst fyrir áhrif gal- vantækisins. Varð þá galvansfestin að vera óslitin, en ekki rofin, svo sem verið hafði við tilraunir frægra eðlisfræðinga fyrír nokkrum árum. En sökum þess að tilraunir þessar voru gerðar með fremur veiku tæki og það sem kom í ljós við þær virtist mjer ekki nægilega skýrt af þeirri ástæðu, en mál- efnið hinsvegar mikilvægt, þá kvaddi jeg til með mjer vin minn Esmarch jústitsráð, svo að tilraunirnar gætu orðið end- urteknar og bættar með stóru galvanstæki, er við höfðum gert báðir. Hinn ágæti Wleugel siglingastjóri og Riddari af Danne- brog var einnig viðstaddur tilraunirnar sem fjelagi vor og til
Beinir tenglar