Sindri

						SINDRI

Ágrip af sögu gaslýsingarinnar.1

EFTIR  JÓN  EqILSSON,  GASFRÆÐING.

Yfirlit. Saga gaslýsingarinnar (í víðuslu merkingu orðsins) er rakin'all

fram á vora daga. Tilvitnanir í heimildir þær, sem notaðar hafa verið,

eru tilfærðar jafnóðum.                                                                     RITSTJ.

Sjerhver sýnilegur logi er gasljós, og er það sama hvort

hann myndast við brenslu á föstu, fljótandi eða loftkendu efni.

Þegar fast eða fljótandi efni brennur, þá fer gasframleiðslan

og bruninn fram á sama staðnum (arineldur, trjespænir, blys,

kerti, lýsi, steinolía o. s. frv.). Það er ekki svo langt síðan

farið var að framleiða gas á einum staðnum og brenna því á

öðrum. Það var ekki fyr en efnafræðingnum dr. Jóhanni Jóa-

kim Becher (fæddur 1635 á Speyer) heppnaðist að framleiða

gas og hið svonefnda »heimspekilega ljós«. En verulega notk-

kun fær þetta fyrst hjer um bil 100 árum síðar. Lyfsalinn

Pickel í Wiirtzburg fór árið 1786 að nota gas sem framleitt

var með salmíaki úr beinum, og lýsti hann með því verkstofu

sína. Arið 1792 er þó alment talið upphafsár gaslýsingarinnar,

því að þá fór William Murdoch! að lýsa hús sitt í Redruth

(í Cornwall) með reglubundinni gasgerð. Eins og síðari frum-

kvöðlar gasljósanna Clegg, Lebon, Winsor o. fl., þá ljet hann

blátt áfram loga á pípuendanum, þar sem gasið streymdi út.

Var þetta upphaf þess gasbrennara sem hefir eitt op. Með

því  að  þrengja   opið,  fengu   menn   loga   sem  lýsti  betur  og

1   Erindi flutt í Iðnfræðafjelagi íslands, 28. apríl 1919. — Þessar upplýsingar eru teknar

úr: Kopps: Geschichte der Chemie; Ludwig Darmstádter: Handbuch zur Geschichte

der Naturwissenschaften und Technik 1908 (Berlin, Springer); Journal fiir Gasbe-

leuchtung, Patentanmeldelser og Gasteknikeren.

2  Historical Sketch of the origin and progress of gaslighting by William Mafhews,

2. útg., bls. 22.