Saga

						26                                     VALUR INGIMUNDARSON

spurði, hvort erfiðleikarnir hefðu ekki verið peir sömu að út-

vega lánið. Því svaraði hann með að segja: Svo eru Englend-

ingar á móti því. Ég spurði, hvort þeir vissu um þetta mál og

játti hann því.67

Þar lá hundurinn grafinn! Adenauer ætlaði að veita Ólafi Thors ein-

um Iánið. Er Ijóst varð, að Sjálfstæðisflokkurinn yrði í stjórnarand-

stöðu var forsenda lánveitingarinnar ekki lengur fyrir hendi. Fram-

sóknarflokkur Hermanns Jónassonar var greinilega af öðru sauða-

húsi: Hann hafði ekki aðeins veitt sósíalistum stjórnaraðild, heldur

einnig hótað að reka bandaríska herinn burt. Niðurstaðan, sem

fékkst í viðræðunum, varð því sú, að efnahagsmálaráðuneytið bauðst

til að fara þess á leit við vestur-þýska lánastofnun, að hún veitri Is-

lendingum fremur lítið lán til átta ára vegna togarakaupa og virkj-

unarframkvæmda með 2'/2% vöxtum. Á það leist þeim Kristni og

Helga ekkert, enda höfðu þeir vænst þess að fá stórlán til Iangs

tíma. En lengra vildu Vestur-Þjóðverjar ekki ganga vegna „stór-

kostlegra erfiðleika með lánsfé innan Þýzkalands", eins og utanrík-

isráðherrann, Heinrich von Brentano, orðaðiþað. **

Vera má, að Bretar hafi lagst gegn því, að vestur-þýska stjórnin

veitti íslenskum stjórnvöldum lán, en það voru Bandaríkjamenn,

sem létu mest að sér kveða í þessu máli. Eins og áður sagði, var

Bandaríkjastjórn mjög í mun, að ekkert yrði gert til að styrkja stöðu

vinstri stjórnarinnar. Vestrænar þjóðir skyldu halda að sér höndum

og ekki veita íslendingum lán fyrr en hermálið væri leyst. Banda-

ríkjamenn þurftu þó ekki að beita bandamenn sína þrýstingi, því að

Vestur-Þjóðverjar og aðrar NATO-þjóðir voru einnig á móti stjórnar-

setu sósíalista og brottför hersins. Þótt lítill ágreiningur væri milli

Bandaríkjamanna og Vestur-Þjóðverja, þá var blæmunur á afstöðu

þeirra í þessu máli. Bandarískir embættismenn vildu hafa sem

minnst viðskipti við vinstri stjórnina meðan þeir voru að endurskoða

stefnuna í málefnum Islands. Vestur-Þjóðverjar töldu, að betra væri

að láta íslensk stjórnvöld vita, að Iánaleiðir væru enn opnar, án þess

þó að skuldbinda sig á nokkurn hátt að svo stöddu. Ef íslendingar

kæmu að lokuðum kofunum hjá vestrænum þjóðum, kynnu þeir að

neyðast til að leita til Sovétríkjanna og annarra austantjaldsríkja um

67  Þ.í. Skjöl forsætisráðuneytis, opinberar heimsóknir, B-163: Kristinn Guðmunds-

son og Helgi P. Briem til utanríkisráðuneytis, 10. ágúst 1956.

68  Sama.