Saga

						62                          GUÐMUNDUR HÁLFDANARSON

Á hálfrar aldar lýðveldisári íslands væri ekki úr vegi að spyrja:

Hvenær ætli ísland komist af gelgjuskeiði til fullorðinsára? Sættist

við sérstöðu sína, meti hana jafnvel til styrkleika.

Við erum fámennasta sjálfstæða þjóð veraldar, einstæð um tungu

og menningu.

Það er ekki svo lítið.

GUÐMUNDUR HALFDANARSON

fslensk söguendurskoðun

Árið 1978 birtist grein eftir franska sagnfræðinginn Franqois Furet

sem hann nefndi „La Révolution francaise est terminée",1 sem út-

lagst gæti á íslensku sem „Frönsku byltingunni er lokið". Einhver

kynni að draga þá ályktun af titlinum að sögukennslu Frakka væri

ekki lítið ábótavant, þar sem í flestum sögubókum er byltingin

mikla talin hafa runnið sitt skeið á enda einhvern tíma á tímabilinu

1794 til 1815, og því væru endalok hennar tæpast fréttamatur nú

við lok 20. aldar. En, eins og Furet bendir á í grein sinni, er franska

byltingin eitt þeirra sögulegu fyrirbæra sem eiga sér upphaf en

engan ákveðinn endi - byltingin sjálf fjaraði út fyrir um það bil tveim-

ur öldum, en þær rilfinningalegu hræringar sem hún olli settu

mark sitt á stjórnmál Frakklands í langan ríma eftir það. Auk þess

blandaðist saga byltingarinnar síðar inn í deilur og vonir tengdar

annarri mikilli byltingu í Evrópu, byltingu bolsévika í Rússlandi,

og sáu kommúnistar jafnt sem hægri menn augljósa frændsemi

með þessum tveimur miklu þjóðfélagsumbrotum.

Saga byltingarinnar í Frakklandi varð því nokkurs konar „meta-

fórískur" vígvöllur, ef svo má að orði komast, þar sem sagnfræðing-

ar á hægri og vinstri vængjum stjórnmálanna börðust um túlkun

atburða, orsaka og afleiðinga; þangað sóttu þeir sér tákn og lýsingar

á hetjudáðum, sem þeir nýttu sér óspart í átökum samtímans, bæði

1 Frangois Furet, „La Révolution francaise est terminée," í Penser la Révolution

francaise (París: Gallimard, 1978), 11-130.