Saga

						208                                          RITFREGNIR

Margaret Cormack: THE SAINTS IN ICELAND. THEIR

VENERATION FROM THE CONVERSION TO 1400.

Subsidia Hagiographia 78. Formáli eftir Peter Foote.

Société des Bollandistes. Bruxelles 1994. 300 bls.

Hafa lesendur Sögu heyrt getið um þann blessaða Þórð Jónsson? Ekki það?

Tveim árum eftir að hann dó „píslarvættisdauða" lenti maður nokkur und-

ir skriðu en bjargaðist eftir að hafa heitið á hinn blessaða Þórð. Höfundur

þessara orða hafði ekki heldur heyrt af Þórði þessum fyrr en hann fór að

glugga í nýútkomna bók Margaretar Cormack, The Saints in Iceland. Þetta rit

er að stofni til unnið upp úr doktorsritgerð sem hún varði við Yaleháskóla

fyrir nokkru síðan og verður að telja til merkari tíðinda í íslenskum mið-

aldafræðum á síðustu árum.

í þessu mikla verki dregur Cormack saman flest það sem vitað er um

dýrlinga íslensku kirkjunnar frá kristnitöku og fram til 1400. Seinni tíma-

mörkin segist hún hafa valið vegna þess að nokkrum árum áður hafi veno

sett saman tvö mikilvæg máldagasöfn fyrir bæði biskupsdæmin og ein-

hvern veginn verður víst að takmarka rit sem þetta. Fremst í bókinru er

formáli eftir prófessor Peter Foote þar sem gerð er grein fyrir stærstu drátt-

um í sögu íslensku þjóðarinnar á því tímabili sem fjallað er um. Svipað er

upp á teningnum í fyrsta hlutanum af riti Margaretar Cormack þar sem

hún gerir í stuttu máli grein fyrir helstu heimildum sínum og þeim vanda-

málum sem hún þurfti að kljást við á því sviði. Bæði formáli Footes og sógu'

legur inngangskafli höfundar eru bráðnauðsynlegir, því rit sem þetta e

ekki síður ætlað útlendingum en fslendingum og þá fólki sem ekki er end1

lega kunnugt sögu íslendinga.

í umfjöllun sinni um heimildir greinir höfundur frá því hvernig i

lenska kirkjan valdi sér dýrlinga og hvað megi ráða um uppruna íslenskra

kristni af því vali. Einnig fjallar hún um þær breytingar sem urðu á dyr

lingahaldi kirkjunnar í tímans rás og ástæður breytinganna. Niðursta

hennar er að íslendingar fylgi í aðalarriðum því sem tíðkaðist hjá hinni

þjóðlegu kirkju, svo og Niðarósdómkirkju, með nokkrum athyglisverðu

undantekningum þó. Hún telur og að oft sé það almenningur sem upF

hefji átrúnað á helga menn og meyjar en kirkjan fylgi síðan í kjölfar10

taki dýrlinginn upp á sína arma. Á þessu eru þó nokkrar undantekning

svo sem þegar upp er tekinn messudagur heilags Ambrósíusar ^' '   t

hann virðist fyrst og fremst tengjast þeim biskupum sem harðast bor

fyrir rétti kirkjunnar á 12. og 13. öld, þeim Guðmundi góða og heilog"

Þorláki. Dýrkun heilags Ambrósíusar virðist þó aldrei hafa orðið aim

og var messudagur hans aflagður um 100 árum síðar.