Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

SunnudagsMogginn

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
SunnudagsMogginn

						54 8. ágúst 2010

H

égóminn er sterkt afl ? og efn-

aðir hollenskir 17. aldar borg-

arar voru vandlega áminntir

um fánýti veraldlegra gæða

með svonefndum vanitas-kyrralífs-

myndum. Í slíkum myndum sjást iðulega

frábærlega útfærðar uppstillingar á lysti-

semdum lífsins hvað snertir mat, drykk og

ýmis efnisleg gæði, ásamt táknum fyrir

fallvaltleika lífsins. Kyrralífsmyndir voru

vinsælar á hollenskum heimilum; þær

tjáðu ? innan ákveðinna siðferðilegra

marka ? efnahagslega velsæld eins og hún

birtist í hversdagslegri, borgaralegri til-

veru. Nú þegar drjúgur hluti heimsins er

löngu orðinn gegnsýrður af markaðs- og

neysluhyggju, virðast hugtök á borð við

vanitas hafa glatað áhrifamætti sínum. Á

sama tíma dynja látlaust á fólki sviðsetn-

ingar sem flytja skilaboð um innantóman

hégóma; ávanabindandi og sefjandi

ímyndir neyslusamfélagsins sem beina at-

hyglinni frá hverfulleika, hrörnun og hin-

um óhjákvæmilegu endalokum.

Öfgar í því hégómasamfélagi sem hér

hefur verið við lýði gefa vissulega tilefni til

gagnrýnnar, samfélagslegrar sjálfskoð-

unar. Ætla má að hugmyndin að sýning-

unni ?Vanitas ? Kyrralíf í íslenskri sam-

tímalist? sem nú stendur yfir í Listasafni

Reykjavíkur, Hafnarhúsi, hafi kviknað í

slíku samhengi. Þar eru til sýnis verk eftir

11 listamenn, verk sem þó eru ekki bein-

línis kyrralífsverk en vísa öll með ein-

hverjum hætti til hins hversdagslega og/

eða skammvinna. Myndröð Spessa, Vopn

byltingarinnar, ber keim af kyrralífshefð-

inni í bland við heimildaljósmyndun. Þar

hefur hann myndað potta, skeiðar, katla

og önnur heimilisáhöld sem almenningur

notaði sem tjáningartæki í búsáhaldabylt-

ingunni svonefndu, og þeirra á meðal er

raunar klósettbursti. Í verkinu dregur

Spessi fram óvænta, sögulega merkingu

hversdagslegra hluta ? í samhengi mót-

mæla sem beindust gegn hégómadýrkun.

Þarna er á ferðinni áhugaverð myndgerv-

ing vanitas-hugtaksins. 

Þá má skilja sýninguna sem tilraun til að

nema staðar, kyrra hugann og íhuga til-

veruna. Þetta tekst vel í hljóðlátum en

sterkum skúlptúrverkum Magnúsar Tóm-

assonar, Ragnhildar Stefánsdóttur og

Ólafar Nordal, verkum sem fela í sér hug-

leiðingar um lífsins gang, varnarleysi og

andlegt inntak. Nokkuð mörg verk snúast

um ummerki (neyslu eða athafna), tóm

ílát, umbúðir eða sorp og hversdagslegar

frásagnir sem þeim tengjast. Verk Rósu

Gísladóttur er dálítið aðþrengt en það býr

yfir ævintýralegum ljóma og áhrifamætti

sem hefði mátt njóta sín betur. 

Vanitas er notað á þematískan og frem-

ur almennan hátt á þessari sýningu en það

gefur svigrúm til ólíkra hugleiðinga. Sýn-

inguna skortir þó fyrir vikið ákveðna

skerpu eða þunga og athygli sýningargesta

flöktir úr einu í annað ? t.a.m. frá hug-

renningum um upphleðslu sorps, listrænt

samhengi fundins fjörudóts og hégóma

listheimsins til vangaveltna um lífræn

rotnunarferli. Sérstakt er að sjá málverk

eftir Kjarval af mygluðum flatkökum úti í

hrauni við hlið ?ostabókar? Dieters Roth

(með mygluðum osti). Það má kannski

segja um verk þeirra að þau séu eins konar

kyrralífs/landslags-?bræðingur? en

ásetningur listamannanna er harla ólíkur. 

Myndlist

Vanitas, Kyrralíf í íslenskri

samtímalist 

bbbmn

Listasafn Reykjavíkur ? Hafnarhús

Áslaug Thorlacius, Bragi Ásgeirsson, 

Dieter Roth, Haraldur Jónsson, Jóhannes S.

Kjarval, Magnús Tómasson, Ólafur Gíslason,

Ólöf Nordal, Ragnhildur Stefánsdóttir, Rósa 

Gísladóttir, Spessi.

Til 29. ágúst 2010. Opið alla daga kl. 10-17. 

Aðgangur ókeypis. 

Sýningarstjóri: Hafþór Yngvason.

Anna Jóa

Ragnhildur Stefánsdóttir, Ávextir, 1999. Í einkaeign.

Ljósmynd/Kristján Pétur Gunnarsson

Með kyrrum kjörum

S

aga íslenska torfbæjarins er einstæð og er fram-

lag okkar til alþjóðlegrar byggingalistar. Í síð-

ustu þönkum um þjóðminjar var fjallað um

húsasafn Þjóðminjasafnsins, þar sem varðveitt

eru aldargömul hús. Þar á meðal eru merkustu torfbæir

landsins og torfkirkjur í upprunalegri gerð. Hin einstöku

torfhús endurspegla sögu þjóðarinnar, lífsbaráttu,

verksvit og fegurðarskyn. Unnið hefur verið að því á

vegum þjóðminjavörslunnar og fræðimanna að auka

þekkingu á torfbæjunum til að varðveita sem best hinar

merku þjóðminjar og gera þær aðgengilegar almenningi. 

Torfbæir voru eitt sinn aðalhúsakostur Íslendinga og

nær saga þeirra aftur til landnáms á Íslandi. Landnáms-

menn fluttu með sér torfhúsagerðina frá Noregi, og hér

hélt hún velli, þróaðist í nýju umhverfi og ól af sér ein-

stæða verktækni. Þau torfhús sem enn eru varðveitt eru

vitnisburður um þjóðararf, sem á rætur í norrænum

langhúsum víkingaaldar.

Torfbæir eru afsprengi aldalangrar þróunar og er saga

þeirra órofin, jafnvel allt frá fyrstu öldum byggðar, svo

sem á Keldum á Rangárvöllum. Torfbæir eru þyrping

húsa sem tengd eru saman. Hvert hús var byggt í

ákveðnum tilgangi og endurbyggt eftir því sem þurfa

þótti og aðstæður leyfðu. Það er því sjaldnast svo að öll

hús í torfbæjum séu frá sama tíma. Það er því skilgrein-

ingaratriði hversu gamlir þeir eru þó svo byggingarár

einstakra húsa sé oft þekkt. Af torfbæjunum hafa þróast

allnokkrar formgerðir sem breyst hafa í aldanna rás og

hafa húsin verið löguð að aðstæðum og stíl á hverjum

tíma. Húsaskipan flestra uppistandandi torfbæja ber

merki síðasta stigsins í langri þróun. Greindar hafa verið

mismunandi gerðir af skipulagi torfbæja sem eru að vissu

marki héraðsbundnar. Þannig eru stóru norðlensku

torfbæirnir af sömu gerð, hinni svokölluðu norðlensku

gerð. Innbyrðis húsaskipan þeirra er áþekk frá einum bæ

til annars þó að húsin séu mismörg á hverjum stað. Það

sem einkennir þá er að framhús snúa öll stöfnum fram á

hlað, svonefndir burstabæir. Bæjargöngin liggja inn af

framhúsunum og eru bakhús hornrétt á bæjargöngin. 

Í þessari húsagerð er efniviður úr nánasta umhverfi

húsanna nýttur, torf, grjót og jafnvel rekaviður. Þau

torfhús sem varðveist hafa á Íslandi eiga margt sameig-

inlegt, þó er mikil fjölbreytni í hvernig húsagerðin er út-

færð. Þessa fjölbreytni má að einhverju leyti rekja til

mismunandi áherslna í hverjum landshluta, sem og mis-

munandi aðstæðna og aðferða húsbyggjenda. Torf-

húsagerð að fornu markaðist af tiltækum efniviði. Lítill

torfskurður var þannig víða á Vestfjörðum en hins vegar

var þar mjög gott hleðslugrjót og eru hleðslur torfhúsa á

því svæði nær eingöngu úr grjóti. Í húsasafninu bera

hjallur í Vatnsfirði og Litlibær í Skötufirði því vitni. Gott

byggingartorf er hins vegar í Skagafirði og Eyjafirði og

eru veggir torfbæjanna í Glaumbæ í Skagafirði og Laufási

í Eyjafirði til marks um það. Á Grenjaðarstað í Aðaldal í

Þingeyjarsýslu hefur hraungrýti þótt hentugast í veggi

bæjarins og er dæmi um byggingarefni á svæðum sem

mörkuð eru af eldsumbrotum. Sama máli gegnir um

veggi torfbæjarins á Þverá í Laxárdal.

Áhugavert er fyrir þá sem ferðast um landið að skoða

torfbæina frá þessu sjónarhorni og virða þá fyrir sér í

samhengi við umhverfi þeirra. Í sumar hafa ferðamenn

notið þess að heimsækja byggðasöfnin og torfbæi Þjóð-

minjasafns Íslands um allt land og upplifa umhverfi

þeirra þar sem saga og náttúra verður eitt. Torfhúsin

falla vel að íslensku landslagi, eru byggð úr efniviði úr

nánasta umhverfi og hafa í gegnum aldirnar veitt skjól í

íslenskri veðráttu. Þau eru til vitnis um íslenskt hand-

verk og hugvit í mannvirkjagerð, sambúð lands og þjóð-

ar á Íslandi. Hörður Ágústsson, einn okkar merkustu

fræðimanna á þessu sviði, komst þannig að orði: ?Torf-

húsið, torfbærinn íslenski, er þó framar öllu eitt af

mörgum svörum mannsins fyrr og síðar við þeim vanda

að reisa sér skjól gegn veðrum og vindum, búa sjálfum

sér og sínum athvarf í starfi og leik við tiltekin skilyrði á

tilteknum tíma. Hann er þáttur í sögu hússins á jörð-

inni.? 

Höfundur er þjóðminjavörður og formaður safna-

ráðs. Sjá nánar á www.thjodminjasafn.is og í hand-

bókinni: Safnabókin 2010. Söfn, setur, sýningar. Höf-

uðkirkjur og þjóðgarðar.

Á Núpsstað er ein af örfáum torfkirkjum sem enn eru til á landinu og er hún í umsjá þjóðminjavarðar.

Íslensku torf-

húsin minjar

um hugvit og

fegurðarskyn

Þankar um

þjóðminjar

Margrét Hallgrímsdóttir

margret@thjodminjasafn.is

Morgunblaðið/Jónas Erlendssson

Lesbók

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56