Saga

						Með hjálp hefðbundinna heimilda og aðferðum þjóðháttafræði

og sögu er mögulegt að rekja þróun ýmissa félagslegra þátta afmæl-

ishalds, svo sem afmælisgjafa, afmælisveislna og orðræðunnar um

afmæli. Erfitt er hins vegar að festa hendur á því sálfræðilega eða

?innhverfa? afmælishaldi sem vikið var að hér að framan öðruvísi

en með hjálp persónulegra heimilda og aðferða sem hafa verið þró-

aðar á vettvangi einsögu og skyldra stefna í sagnfræðirannsóknum

á síðustu áratugum. Hér verður einkum stuðst við eina slíka heim-

ild, minnis- eða dagbók Hálfdánar Einarssonar, síðast prófasts á

Eyri í Skutulsfirði (sem varðveitt er á handritadeild Landsbóka-

safns: Lbs. 2729 8vo). Virðast dagbókarfærslur Hálfdánar á afmælis-

daginn einmitt gefa glögga innsýn í þetta eldra stig afmælishalds.

Eins og síðar verður bent á má einnig greina ákveðin tengsl milli af-

mælishugleiðinga Hálfdánar og þeirra rita sem bent var á hér að

framan. En fyrst skulu nefnd helstu atriðin í ævi hans.

Dagbækur og tímamót

Hálfdán Einarsson fæddist 28. febrúar árið 1801. Hann var sonur

Einars Tómassonar Skúlasonar aðstoðarprests í Múla í Aðal(reyk-

ja)dal og Guðrúnar Björnsdóttur sýslumanns Tómassonar í Garði í

Aðaldal. Einar drukknaði þegar Hálfdán var á fyrsta ári. Til sjö ára

aldurs var Hálfdán í fóstri hjá föðurafa sínum á Grenjaðarstöðum

en fór við dauða hans til sr. Jóns lærða Jónssonar (1759?1846) að

Möðrufelli í Eyjafirði og Helgu föðursystur sinnar. Hann var í

Bessastaðaskóla 1818?1821, fór til Kaupmannahafnar sama ár, lauk

almennum undirbúningsprófum 1822 og hóf guðfræðinám en

hvarf frá því 1824. Jón Helgason biskup og sonarsonur Hálfdánar

taldi að andúð hans á ríkjandi guðfræðistefnum í Kaupmannahöfn

hefði valdið þar miklu.14 Fleira kom þó til, meðal annars efnaleysi.

Hálfdán kvæntist Álfheiði Jónsdóttur, frændkonu sinni og uppeldis-

systur frá Möðrufelli, og bjuggu þau fyrst í Eyjafirði. Árið 1830 var

Hálfdáni veitt Kvennabrekka og vígðist hann þá um sumarið.

Fimm árum síðar fékk hann Brjánslæk og loks Eyri í Skutulsfirði

árið 1848. Þar með var hann orðinn þéttbýlisprestur á mælikvarða

síns tíma en tveimur árum eftir að Hálfdán fékk Eyri voru íbúarnir

76 og 219 árið 1860.15 Álfheiður, kona Hálfdánar, lést 1833. Þremur

H J A LT I H U G A S O N62

14 Jón Helgason, ?Helgi lektor Hálfdánarson,? bls. 1?2.

15 Sjá og Indberetning om ? Visitats. 13.11.1852. Bréfabók biskups. ÞÍ. Bps. C III,

38. No. 511.

Saga 2004 - NOTA  1.12.2004 9:40  Page 62