námu? Oft virðist gert ráð fyrir því að ákveðin formúla hafi verið höfð að leiðarljósi. Einnig virðast menn telja að fyrsti ritari Land- námu hafi verið mjög markviss og skipulagður í efnisvali og hafi einskorðað sig við frásagnir af landnámsmönnum og jörðum þeirra, t.d. útilokar Jón Jóhannesson nokkra kafla út frá þeim mælikvarða að þeim ?er alveg ofaukið í landnámssögu Íslands?.75 Sumir hafa talið Kolskeggskaflann svokallaða standa næst upprunalegustu gerð, þ.e. frumgerð Landnámu. Jón Jóhannesson segir t.d. um hann: ?landnámssögur hans eru annars í öllum aðalatriðum mjög líkar frásögnunum í öðrum hlutum Landn., einkum þeim, sem fornlegastar eru og hafa orðið fyrir minnstum breytingum.?76 Hann talar um að kjarni frumgerðar Landnámu hafi verið ?skrá um þá menn, sem námu hér land eða eignuðust með öðrum löglegum hætti, ásamt skrá um víðáttu landnámanna.?77 Sveinbjörn Rafnsson telur líka að um lista eða skrá hafi verið að ræða, ?að miðaldamenn hafi litið á Landnámabók sem eins konar lista eða skrá.?78 Þessi hugmynd um Landnámabók kemur einnig glögglega fram í nýlegu riti Sveinbjarnar: ?Landnámabók var upphaflega hvorki hugsuð né gerð sem sagnarit að því er best verður séð. Hún er eins konar skrá yfir nær allt jarðnæði á Íslandi, skipulega sett fram réttsælis um- hverfis Ísland.?79 Upphafleg gerð Landnámu er þannig fremur nefnd skrá en sagnarit. Nú er langt í frá að varðveittar gerðir Land- námu geti kallast skrár eða skipulagðir listar. Hvaðan kemur þessi hugmynd um stutta og skipulagða frumgerð Landnámu? Helst hafa menn haft í huga stuttorðan kafla Ara fróða í Íslendingabók um landnámsmenn sem minnir óneitanlega á kafla í Landnámu þar sem vitnað er til Kolskeggs hins fróða.80 Í þennan kafla vantar víða algerlega langar ættarromsur og formið er fastmótað á þann hátt að sagt er frá landnámsmanninum, landnámi hans, sonum hans og svo eru nöfn afkomenda nefnd í lokin. Þannig hljóðar dæmigerður kafli í Kolskeggsstíl: ?Heriolfr het madr er nam lannd allt vt til Hvalnesskridna. hans son var Vapne er Væplingar eru frá komnir? A U Ð U R I N G VA R S D Ó T T I R110 75 Jón Jóhannesson, Gerðir Landnámabókar, bls. 95. 76 Sama heimild, bls. 209?210. 77 Jón Jóhannesson, Íslendinga saga I, bls. 23. 78 Sveinbjörn Rafnsson, Studier i Landnámabók, bls. 127: ?att Landnámabók av medeltidens människor betraktats som ett slags lista eller register.? 79 Sveinbjörn Rafnsson, Sögugerð Landnámabókar, bls. 14. 80 Sjá nánar um Kolskeggskaflann á bls. 99 hér að framan. Saga 2004 - NOTA 1.12.2004 9:40 Page 110
Beinir tenglar