varast ber að taka þessa flokkun of bókstaflega enda eru skoðanir fræðimanna stundum samsettar á margvíslegan hátt. Þá má bæta við að viðhorf hópanna tveggja til kenninga í sagnfræði er gerólíkt þar sem endurgerðarsinnar eru tortryggnir á notkun kenninga en nýgerðarsinnar eru margir eða flestir hverjir jákvæðir gagnvart þeim og nota þær jafnvel markvisst. Þriðja fylkingin og sú sem er kannski sýnu fámennust meðal sagnfræðinga eru afbyggjendur. Þeir hafa misjafnar áherslur en mér virðist að kjarninn í skoðunum þeirra sé a.m.k. fjórþættur. Í fyrsta lagi segja þeir að tengslin milli tungumáls og merkingar séu flóknari en sagnfræðingar viðurkenna eða átta sig á. Í öðru lagi gagnrýna þeir sagnfræðinga fyrir oftrú á einfalda samsvörun frum- heimilda og hins sögulega raunveruleika. Frumheimildirnar séu t.d. ekki ígildi fortíðarbrots heldur einungis yfirfærsla raunveru- leikaupplifunar í texta sem bundinn er af orðræðuhefð fortíðar. Í þriðja lagi segja þeir að sjálfsskilningur og hugmyndafræðileg af- staða sagnfræðingsins móti að einhverju leyti val og mat á heimild- um, sem og sögutúlkun. Í fjórða lagi álíta þeir að þungamiðjan í sagnfræðiskrifum felist ekki í framsetningu staðreynda eða yrðinga (statements) um fortíðina heldur í sögusamningu (narration) sem birti sögutúlkun (interpretation) sagnfræðingsins á fortíðinni og byggist á afstöðu hans til áðurtalinna þriggja þátta.6 Tveir síðastnefndu þættirnir geta varla talist íslenskum sagn- fræðingum framandlegir, a.m.k. við nánari umhugsun, en tveir fyrstnefndu þættirnir, einkum hugmyndir ýmissa fræðimanna um tengsl orða og merkingar, eru væntanlega ókunnuglegri. Þær hug- myndir eru m.a. ættaðar úr formgerðarstefnu (strúktúralisma) og póststrúktúralistar hafa unnið áfram með þær og póstmódernistar hafa mikið rætt um þær í samtímanum en mörkin milli póststrúkt- úralisma og póstmódernisma skarast og eru oft og tíðum óljós. Auk áðurnefndra fjögurra þátta eru tveir aðrir þættir mjög miðlægir í Y F I R L I T S R I T I N 149 6 Sjá t.d. Alun Munslow, Deconstructing History (London, 1997), bls. 57?75. Einnig má benda á bókina The Routledge Companion to Historical Studies (London, 2000), bls. 69?74, eftir sama höfund. ? Rétt er að taka fram að ég geri greinarmun á afbyggjendum (deconstructionists) og póstmódernistum því að þótt flestir eða allir afbyggjendur séu póstmódernistar felur póstmódernismi eftir mínum skilningi í sér víðtækar heimspekilegar, menningarlegar og póli- tískar ályktanir af grundvallaratriðum afbyggingar. Fáir sagnfræðingar mundu taka undir sumar þeirra, t.d. efasemdir Keiths Jenkins um tilgang sagnfræði yfirleitt. Saga 2004 - NOTA 1.12.2004 9:40 Page 149
Beinir tenglar