Saga

						selt þau til að ná inn tekjum fyrir útgáfukostnaði, taka þarf tillit til

væntinga lesenda og kaupenda ritsins, og svo geta öflug hags-

munasamtök í samtímanum hugsanlega skipt máli ef um mikla

hagsmuni er að ræða (gjafakvótinn í fiskveiðunum er dæmi um

slíkt).

Þetta er ekki einungis fræðilegur vandi, og mjög skiljanlegur,

heldur einnig þjóðfélagslegur og snertir annars vegar skilning

sagnfræðinga og annarra á þjóðfélagslegu hlutverki sagnfræði og

hins vegar skilning sagnfræðinga á hlutverki sínu sem þjóðfélags-

þegna og fræðimanna. Vandinn hefur ekki brunnið mikið á íslensk-

um sagnfræðingum af því að við yfirlitsritun hafa þeir verið trúir

hefðinni um ?hlutlausa? sagnfræði, þ.e. sagnfræði sem ekki ?stygg-

ir? samtímann. Þrátt fyrir að þessi vandi hafi því kannski ekki ver-

ið áberandi á Íslandi fyrr en þjóðarsöguyfirlit okkar fóru að taka til

samtímans er hann engu að síður til staðar. Ef hugmyndum

Foucaults er fylgt eftir af samkvæmni þá mun hann knýja sagn-

fræðinga til að taka þessi mál til íhugunar fyrr eða síðar. Hitt skal

ósagt látið hvort slíkum yfirlitum í anda afbyggingar yrði mætt

með tómlæti af hálfu almennings, fjölmiðla og stjórnvalda, eins og

gerst hefur í hliðstæðum tilvikum.15 En byrjunin er að sagnfræðing-

ar taki til í sínum ranni og oftast eiga þeir að lokum síðasta orðið

um fortíðina.

Forskrift stórsagnanna

Síðasta gagnrýnisefni Sigurðar Gylfa sem hér verður rætt og ekki

það veigaminnsta er það að yfirlitsritin styðjist við ?fyrirframgefna

forskrift stórsagnanna?.16 Á öðrum stað orðar hann það svo að stór-

sögur, eins og nývæðing, séu ?felld[ar] í skorður yfirlitsins.?17 Með

stórsögum eða frumsögum, eins og þær hafa líka verið kallaðar, á

hann að sjálfsögðu við grand narratives eða metanarratives sem Jean-

François Lyotard gaf nafn og aðrir gerðu kunnar.18 Stórsögur fjalla

Y F I R L I T S R I T I N 153

15 Guðni Th. Jóhannesson, ?Þorskastríð í sjónvarpi: Frásagnir, sagnfræði og

(hálf)sannleikur?, Saga XLI:1 (2003), bls. 196?197.

16 Sigurður Gylfi Magnússon, ?Einsaga á villigötum??, Íslenskir sagnfræðingar II.

Viðhorf og rannsóknir. Ritstj. Loftur Guttormsson [o.fl.] (Reykjavík, 2002), bls. 468.

17 Sigurður Gylfi Magnússon, ?Aðferð í uppnámi?, bls. 17?18.

18 Sjá rit hans La Condition postmoderne: Rapport sur le savoir (1979), á ensku The

Postmodern Condition: A Report on Knowledge. Þýð. Geoff Bennington og Brian

Massumi, Theory and History of Literature 10 (Minneapolis, 1984).

Saga 2004 - NOTA  1.12.2004 9:40  Page 153