Saga

						menn á ódáinsakur þar sem þeirra bíði snjallar hugmyndir úr sam-

hengi og án stuðnings hinna alræmdu stórsagna, sem hann á ein-

um stað kallar líka viðmið fræðanna.7 Gera mætti athugasemd við

þá óheftu einstaklingshyggju sem fram kemur í þessu sjónarmiði,

en ég læt aðra um það. Tvær annars konar athugasemdir vil ég aftur

á móti gera. Sú fyrri snýr að spurningunni um hvernig eigi að bera

sig að við að losna við stórsagnir en sú síðari að markmiðinu með

því að gera slíkt, eða öllu heldur að því að tilgang virðist skorta

fyrir afnámi þeirra í einvæðingarkenningunni.

Hvernig losa menn sig við stórsagnir? Í einvæðingarkenning-

unni, eins og hún hefur þróast, er hvergi að finna neina útlistun á

því hvernig skuli framkvæma þessa frelsun eða með hvaða aðferð-

um það muni yfirhöfuð vera mögulegt.8 Þetta ætti auðvitað að vera

höfuðatriði í kenningunni því að hún stendur og fellur með því að

það sé vinnandi vegur fyrir sagnfræðinginn að losa sig úr formgerð

stórsagnanna. Án þess að fengist sé við þessa spurningu er tilraun

einvæðingarinnar dæmd til að hverfast að lokum um eigin sjálf-

sögðu stórsagnir. Það eru einmitt stórsagnirnar og viðmið fræð-

anna sem gera okkur kleift að segja eitthvað merkingarbært um

söguna. Nauðsynlegt er því að leita leiða, meðal annars í nafni

gagnrýnnar hugsunar, til að afbyggja tilteknar stórsagnir sem um

leið eru skilgreindar, ekki síst stórsagnir sem fela í sér þöggun á

ákveðnum meðlimum samfélagsins í nútíð og fortíð. Þetta væri að

mínu mati forvitnileg leið til að þróa frekar einvæðingarkenning-

una. Nefna má til dæmis í þessu sambandi hugmyndir indversku

fræðikonunnar og róttæklingsins Gayatri Spivak sem haldið hefur

fram nálgunum sem fela í sér markvissa afbyggingu vissra þátta

þess fræða- og menningarbundna farangurs sem rannsakandanum

fylgir og auðvelda á þann hátt orðræðu þar sem meðvitað er forð-

ast að innlima framandleikann í hagkerfi sjálfsins.9 Enn sem komið

er hefur Sigurður Gylfi einungis lauslega ymprað á þessum mögu-

leika en ekki tekist á við hann í samhengi kenningarinnar.10 Við

okkur blasir því kenning sem, án þess að útiloka vandann við að

hafna stórsögnunum, virðist telja frelsið rannsakandanum eðlis-

Ó L A F U R R A S T R I C K174

7 Sigurður Gylfi Magnússon, ?Aðferð í uppnámi?, bls. 21.

8 Sigurður Gylfi Magnússon, ?Einvæðing sögunnar?, nmgr. 77.

9 Sjá t.d. The Spivak Reader. Selected Works of Gayatri Chakravorty Spivak. Ritstjór-

ar Donna Landry og Gerald MacLean (New York og London, 1996), bls. 4?7.

10 Sjá þó: Sigurður Gylfi Magnússon, ?Að stíga tvisvar í sama strauminn. Til

varnar sagnfræði. Síðari grein?, Skírnir 177 (vor 2003), bls. 153?154.

Saga 2004 - NOTA  1.12.2004 9:40  Page 174