Saga

						224) með venjulegur, en það merkir lágkúrulegur eða fyrirlitlegur.

Þá þýðir Hannes titilinn ?Geschlecht und Charakter? á verki Ottos

Weiningers með ?Kynferði og eðli? (bls. 182), en ?Charakter? merk-

ir skapgerð. Orðið ?Gesellschaft? þýðir hann sem ?skipulag? (bls.

602, nmgr. 9), en það merkir félag, samfélag eða þjóðfélag. Einn

undirkaflinn í bók Hannesar ber nafnið ?Var det bra med folk?? og

vísar í orð sænskrar húsmóður Halldórs sem spyr frétta þegar hann

eitt kvöldið kemur heim af tónleikum, en hún hafði haldið að hann

væri lasinn: ?Var det bra med folk?? Þetta þýðir Hannes með ?Var

allt í lagi?? (bls. 138), eins og konan sé að spyrja um líðan Halldórs,

en hún er að spyrja um tónleikana, hvort vel hafi verið mætt: ?Var

aðsókn góð??

Minningabækur sínar skilgreinir Halldór Laxness innan á titil-

blaði Sjömeistarasögunnar sem ?skáldsögur í ritgerðarformi (essay

roman)?. Áður hafði hann, í samtali við Matthías Johannessen, kall-

að þessa tegund skáldsagna ?ritgerðarskáldsögur? í andstöðu-

merkingu við heimildarskáldsögur sem byggjast á sagnfræðilegum

heimildum. Í ritgerðarskáldsögu eða ?essay-roman? er aldrei vitn-

að í sagnfræðilega heimild, heldur eru heimildirnar sem þar er vitn-

að í ?tilbúningur frá rótum, þó þær eigi sér stað í veruleikanum.?43

Minningabækur Halldórs eru ritgerðarskáldsögur sem hann bein-

línis varar við að teknar séu trúanlegar sem sagnfræðilegur sann-

leikur. Hannes gefur hins vegar lítið fyrir skilgreiningu skáldsins á

eigin verkum og fer í það ?að sannreyna? minningabækur Halldórs

og leiðrétta þær.44 Sem dæmi má taka frásögn í Í túninu heima af

tvöfaldri útför á Hraðastöðum ?á björtum og fögrum sunnudegi

um sláttinn? þar sem jörðuð var ?tveggja ára telpa? og stúlka ?milli

tektar og tvítugs? (bls. 63). Þetta ber Hannes saman við kirkjubæk-

ur og finnur út að útförin var 29. apríl 1909, barnið drengur á fyrs-

ta ári og stúlkan 23 ára. (Bls. 564?565, nmgr. 1). Til að hafa þetta allt

sagnfræðilega rétt nafngreinir hann þau bæði. Það er töluvert um

slíkar leiðréttingar á ?missögnum og misminni? Halldórs í bókinni,

og felast þær einkum í að negla skáldlegar myndir hans, sprottnar

H E L G A K R E S S198

43 Matthías Johannessen, ?Málþing um Guðsgjafaþulu?, Morgunblaðið 7. des.

1973, bls. 25. ? Sjá einnig Halldór Guðmundsson, ??Skrýtnastur af öllu er

maður sjálfur?. Um minningasögur Halldórs Laxness?, Halldórsstefna. Rit-

stjórar Elín Bára Magnúsdóttir og Úlfar Bragason (Reykjavík, 1993), bls.

55?65. ? Sigþrúður Gunnarsdóttir, ?Leitin að upptökum Nílar. Um minn-

ingabækur Halldórs Laxness?, Tímarit Máls og menningar 59: 2 (1998), bls.

81?95.

Saga 2004 - NOTA  1.12.2004 9:40  Page 198