Saga

						Yfirleitt er Hannesi mikið í mun að minningabækur Halldórs

standist sagnfræðilega, enda verður svo að vera ef hann á að geta

stuðst við þær í þeim mæli sem hann gerir í bók sinni. Á einum stað

tekur hann þær beinlínis fram yfir samtímaheimild frá Halldóri

sjálfum. Í Úngur eg var segir Halldór frá vandræðum sínum við að

finna húsnæði daginn sem hann kemur í fyrsta sinn til Kaup-

mannahafnar vorið 1919. Frásögnin er mjög sviðsett. Halldóri er út-

hýst á öllum hótelum og bílstjórinn sem ekur honum eftir því ön-

ugur. Þetta endar með því að Halldór leitar ásjár hjá dönskum hjón-

um sem hann hafði verið beðinn um kveðju til. Í Úngur eg var bið-

ur Halldór bílstjórann að bíða meðan hann geri vart við sig. ?En

aukatafir tók hann ekki í mál, heldur kastaði draslinu mínu uppá

gángstéttina, hrifsaði af mér gjaldið og ók burt í illu.? (Bls. 20) Þessu

trúir Hannes og endurritar með smábreytingum: ?Bílstjórinn tók

engar aukatafir í mál, heldur kastaði farangri Halldórs upp á gang-

stétt, hrifsaði af honum gjaldið og ók burt.? (Bls. 120) Í bréfi sem

Halldór skrifaði móður sinni sama dag og hann kom til Kaup-

mannahafnar segir hann hins vegar öðruvísi frá: ?Við bárum upp

kisturnar, bifreiðamaðurinn og ég, og var ég honum þakklátur fyr-

ir þénustu hans, því hún var mjög ærleg og hjálpsamleg, og galt ég

honum 10 krónur fyrir verkið og bað hann svo vel að lifa.?47 Til

þessa bréfs vitnar Hannes neðanmáls en segist treysta síðari frá-

sögninni með þeim rökum að Halldór ?hafi ekki viljað valda móð-

ur sinni hugarangri og því ekki sagt henni frá erfiðleikum sínum

fyrsta daginn? (bls. 570, nmgr. 3). Bréf Halldórs er langt og ná-

kvæmt fréttabréf og ekki á því að sjá að hann sé þar neitt að hlífa

móður sinni við frásögnum af erfiðleikum dagsins.

Í útskýringum Hannesar neðanmáls má víða sjá þann fyrirvara

að eitthvað sé ?haft fyrir satt?. Á þetta einkum við um þau skáld-

verk Halldórs sem hann síðan styðst við sem sagnfræðilegar heim-

M E Ð A L A N N A R R A O R Ð A 201

í þessari bók, hefur ekkert komið fram, sem hrekur skrif hans um Má annað

en það, að Már myndi ekki hafa drukkið eða veðsett föt, en alkunna er, að

menn gera sér enga grein fyrir svaðilförum þeirra, sem nákomnir þeim eru.?

Hér rekur sig hvað á annars horn. Ættingjar geta verið heimildir um suma og

aðra ekki, og vegna þess að þeir hafa getað hrakið sögur Halldórs af Svölu þá

sleppir Hannes þeim. Þeir hafa hins vegar ekki getað hrakið sögur af Má aðr-

ar en þær að hann myndi ekki hafa drukkið eða veðsett föt, en um það fjallar

einmitt sú frásögn Halldórs sem Hannes tekur í bók sína.

47 Bréf til Sigríðar Halldórsdóttur frá Halldóri Laxness, dagsett 5. ágúst 1919.

Bréfasafn Halldórs Laxness, Lbs. án safnmarks.

Saga 2004 - NOTA  1.12.2004 9:40  Page 201