Hörður Vilberg Lárusson Hernám hugans Hugmyndir manna um áhrif Keflavíkursjónvarpsins á íslenskt þjóðerni C^\* TANDio órofa vörð um tungu vora, r*^| þjóðerni og menningu gegn þeirri r*—^ skrílmenningu ameríska mammons- ríkisins sem nú gerir innrás í iand vort. Standið vörð gegn því hernámi hugans og hjartans, gegn forheimskunni og þýlynd- inu, sem leppblöð og leppflokkar amerísks auðvalds boða, því það hernám er öllu öðru hættulegra.1 Þetta mátti lesa í Ávarpi til íslendinga frá miðstjórn Sósíalistaflokksins sem birtist í Þjóð- viljanum þann 8. maí 1951, daginn eftir að bandarískir hermenn stigu á íslenska grund eftir aðeins fjögurra ára fjarveru. Vegna ótta við að Kóreustyrjöldin gæti breiðst út og jafn- vel leitt til þriðju heimsstyrjaldarinnar höfðu NATO-ríkin stóraukið úlgjöld sín til hermála og merki þess mátti sjá á Islandi. Norður í Atlantshafi var mönnum þó ekki síður umhugað um samskipti mörlandans við hina erlendu hermenn. Víða voru ógróin sár frá stríðsárunum eftir kynni þeirra af íslenskum blóniarósum og fundu margir dátunum flest til foráttu. Heyra mátti raddir í öllum stjórn- málaflokkum sem héldu því fram að hersetan veikti siðferði þjóðarinnar og ýtti undir spill- mgu.2 Kristinn Guðmundsson Framsóknar- ílokki, utanríkisráðherra í stjórn Ólafs Thors 1953-56, segir t.d. í endurminningum sínum:1 Ameríkanarnir óðu hreinlega uppi. Þeir voru tíðir gestir í veislum á einkaheimilum hér í Reykjavík, einkum ef vín var haft um hönd. Veitingahúsin voru full af einkennis- klæddum mönnum. Og þeir gömnuðu sér óspart við íslenskar stúlkur og léku margar þeirra grátt. Fljóllega eftir komu hersins magnaðist and- staðan við hann og voru samskiptavandamál Islendinga og varnarliðsins áberandi í kosn- ingabaráltunni fyrir alþingiskosningarnar 1953. Til marks um það má nefna dreifimiða frá Sósíalistaflokknum til kjósenda en á honum stóð: „Viltu að hernámspestin af Keflavíkur- flugvelli breiðist út um allt ísland?"4 Hér var að hætti sósíalista sterkt að orði kveðið, en jafnframt var ljóst að margir litu á varnarlið- ið eins og pestina, sótlhreinsa þyrfti sýkt svæði og einangra þau sem ekki væri hægt að hreinsa að fullu. Enda fór það svo að ríkis- stjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks gekk til viðræðna við bandarísk stjórnvöld um að takmarka samskipti íslendinga og bandarískra hermanna. Greint var frá sam- komulaginu í Ríkisútvarpinu að kvöldi 26. maí árið 1954 en í því fólst m.a. að herstöðin skyldi girt af og ferðir hermanna út fyrir svæðið takmarkaðar. Einnig skyldi Hamilton- félagið, erlendur verktaki, hverfa á braut ásamt erlendu verkafólki, en íslenskir verk- takar og verkafólk taka við störfum þeirra.5 Islensk stjórnvöld höfðu því kallað til er- lent herlið til að sinna vörnum landsins, en vegna smæðar þjóðarinnar töldu forráða- menn hennar að menningu, þjóðerni og jafn- vel siðferði hennar stafaði hætta af samskipt- um við varnarliðið. Þetta varð meðal annars til þess að bandarískir hermenn sem dvöldust hér á landi báru blendnar tilfinningar í garð íslensku þjóðarinnar og fannst oft á tíðum sem þeir sætu í fangelsi/' Þegar líða tók á sjötta ára- tuginn var þó reynt að hressa upp á sálarlíf her- mannanna með því að gefa þeim kost á að fara reglulega til meginlands Evrópu til að vinna gegn áhrifum einangrunarinnar.7 ísland var hins vegar búið að skella í lás! Rödd stórveldis Varnarliðið hóf rekstur útvarpsstöðvar fljót- lega eflir komu hersins eða í nóvembermán- uði árið 1951. Var þetta fastur liður í starfsemi Margir litu á varnarliðið eins og pestina, sótt- hreinsa þyríti sýkt svæði og einangra þau sem ekki væri hægt að hreinsa að fullu 19
Beinir tenglar