Hörður Vilberg Lárusson ÍSLENZK MENNINGAHHELGI fjíljdftll Mynd 18. Titilsíöur ritlinga sem andstæðingar Kefla víkursjón varps- ins gáfu út um sjónvarpsmálið. Eins og það værí sjálfsagt að banna erlendum togurum að veiða innan fslenskrar landhelgi, skyldi meina útlending- um að ryðjast inn í íslenska menningarhelgi allt annað væri að fara í kvikmyndahús og sitja þar í 1-2 tíma og horfa á mynd sem mað- ur hefði valið en að horfa á Keflavíkursjón- varpið sem væri inni á heimilinu sjö tíma á virkum dögum og allt upp í tíu tíma um helg- ar. Sigurður sagði að í tilfelli sjónvarpsins hefði maður ekkert val, sjónvarpsefnið kæmi bara inn á mann og maður væri næstum varn- arlaus gagnvart því.88 Þessi málflutningur var ærið algengur hjá andstæðingum Keflavíkur- sjónvarpsins og var því haldið á lofti að ann- aðhvort yrði að horfa á alla dagskrána frá morgni til kvölds eða sleppa því. Enginn millivegur væri fær og aldrei var gengið út frá því að fólk byggi yfir mannlegri skynsemi sem gerði því kleift að velja og hafna. Algengustu röksemdirnar fyrir því að tak- marka bæri Keflavíkursjónvarpið við her- stöðina eina voru þær að eina ástæða þess að íslendingar gætu talist sjálfstæð þjóð væri tunga þeirra og menning, án hennar hefðu ís- lendingar ekkert fram að færa til heimsmenn- ingarinnar og tilveruréttur þeirra sem þjóðar fokinn út í veður og vind. Ástæða þess að ís- lendingar létu sig hafa það að lifa í svo hrjóstrugu landi væri sérstæð menning þeirra og ef hennar nyti ekki lengur við myndu þeir flykkjast til annarra landa þar sem lífsbarátt- an væri auðveldari og vist öll betri.89 Baráttan gegn sjónvarpinu var einnig sett í samband við baráttu íslendinga fyrir útfærslu landhelginnar og baráttuna fyrir fiskimiðun- um. Þórhallur Vilmundarson notaði fyrstur orðið menningarhelgi í umræðuþætti í útvarp- inu í nóvember 1961 og var það óspart notað af andstæðingum Keflavíkursjónvarpsins á komandi árum.90 Orðið menningarhelgi átti að vísa til landhelginnar og menningarhelgina bæri að verja fyrir erlendum ágangi líkt og landhelgina. Eins og það væri sjálfsagt að banna erlendum togurum að veiða innan ís- lenskrar landhelgi, skyldi meina útlendingum að ryðjast inn í íslenska menningarhelgi. Um menningarhelgina sagði Þórhallur: „Yfir henni eigum við einir lögsögu, og okkur má aldrei henda að leyfa öðrum þjóðum að ráðast inn í hana og fremja þar helgispjöll."91 Þórhallur sagði að eitt hliðstætt dæmi væri um álíka nið- urlægingu úr sögu íslands og áhorf íslendinga á Keflavíkursjónvarpið. Það hafi verið þegar Bretar stunduðu togveiðar hér við land og ís- lendingar reru út til þeirra til að hirða þorskinn sem Bretarnir vildu ekki sjá.92 Skáld sinntu baráttunni gegn varnarliðinu og fjölmiðlum þess, og má sem dæmi taka skáldsöguna Svarta messu eftir Jóhannes Helga sem kom út árið 1965.93 í ritdómi um bókina sagði Jón Óskar að Jóhannes hefði hugsað sér með Svartri messu að láta íslenskt þjóðfélags- ástand kristallast í lífi fólks á eyjunni Lyngey, þar sem útlendingar (þ.e. Bandaríkjamenn) hefðu herstöð, en fólkið lifði af sjávarútvegi. í sögunni er gistihús þar sem aðalgerandi sög- unnar hefur aðsetur sitt, Murtur skáld, og í það hús stefnir höfundur þeim fulltrúum spill- ingar í þjóðlífinu sem skáldið á að afhjúpa og húðfletta. Þangað kemur fegurðardísin Gunn- hildur sem hefur selt erlendu kvikmyndafé- lagi fegurð sína, og þangað koma ráðamenn þjóðarinnar sem skáldið lætur þjóðina sækja til saka og dæma í draumi. Úr gistihúsinu horfir Murtur skáld í sjón- auka yfir eyjuna, á radarstöð hersins, á grasið og á fjöruna, sem verður aðalvettvangur hans til gönguferða. Þar er gervilegasta stúlka eyj- arinnar, Ulfhildur Björk, vön að ganga til vinnu sinnar í frystihúsinu, en hún verður skáldinu ímynd þess sem varðveist hefur hreint og heilbrigt í þjóðinni. Andstæða hennar er á næsta leiti þar á eynni, útlend her- stöð með þeirri spillingu fyrir landslýð sem af henni leiðir. Á eynni er sýslumaður og situr 34
Beinir tenglar