Ný saga

						Óskar Guðmundsson

Mynd6

Móhraukar.

Nú er þessu

starfi lokið að

móverka og

allir þeir sem

þar störfuðu

farnir að hvíla

sig. Og margir

búnir að fá þá

eilífu hvíld.

Nú þarf ekki

að erfiða lengur

víð móinn

ég tók mér í elli minni fyrir fáum árum. Það

var á sunnudaginn þann 10. ágúst 1952 að ég

gekk mér til skemmtunar einsamall upp á

Ólafsvíkurfjall til að líta yfir gamla og fagra

átthaga. Ég gekk þar upp á klettaborg eina

sem kölluð er Litlaborg. Þaðan er útsýni gott

og sést yfir þar allt í kring þar á meðal yfir

gamla mógrafasvæðið sem nú er allt að mestu

orðið grasi gróið. Ég hvíldi mig þar um stund

og teygaði að mér hið heilnæma fjallaloft.

Lognið og sólskinið var svo unaðslegt og

kyrrðin sem hvíldi þarna yfir öllu. Útsýnið var

svo fagurt yfir fjöllin að sjá útí geiminn. Ég sá

yfir allt Ólafsvíkurþorp og Fróðárhreppinn

og svo Breiðafjörð sem var eins og hvítur

spegill og Barðastrandarfjöllin í fjarlægð.

Þetta fallega útsýni heillaði mig og endur-

vakti margar gamlar minningar hjá mér frá

fyrri árum. Svo leit ég þarna í kringum mig

yfir holt og hæðir, móa og mýrar. Yfir þær

gömlu slóðir þar sem áður var unnið mikið og

erfitt starf við móverk bæði af mér og öðrum

á þessu fjalli. Þetta var að mörgu leyti ævin-

týraríkt starf og rifjaðist sumt af því upp í

huga mínum. En þá hugsaði ég: Nú er þessu

starfi lokið að móverka og allir þeir sem þar

störfuðu farnir að hvíla sig. Og margir búnir

að fá þá eilífu hvíld. Nú þarf ekki að erfiða

lengur við móinn.

Nú fannst mér hvíla einhver þögn og auðn

sem á eyðimörku yfir þessu fjallalandi. Allir

horfnir frá fyrri störfum og allir eldar slokkn-

aðir í hlóðum og enginn reykur sést. Og holt-

in sem öll voru þakin í mó og hraukum eru nú

auð, ekkert nema grjót og mosi og lyng.

Þannig er allt mannlífið sem breytist með

straumum tímans og hverfulleikinn blasir

móti öllu á jörðinni. Þegar ég var búinn um

stund að dvelja á þessum stað við gamlar

minningar, sem að sumu leyti voru nokkuð

sársaukakenndar, stóð ég upp, lagði á stað í

áttina heimleiðis. Niður grasi grónar götur

sem áður voru troðnar bæði af hesta og

manna fótum en nú eiga fáir leið þar um.

Atökin um kirkjuna á Fróðá

Ég hef lengi haft í huga að skrifa dálitla frá-

sögn af því er Fróðárkirkja var rifin og flutt til

Ólafsvíkur sumarið 1892, en sú breyting gekk

ekki átakalaust einsog oft hefur borið við er

kirkjur á fornhelgum stöðum hafa verið rifn-

ar niður og fluttar á aðra nýja kirkjustaði.

I fornöld þegar kristin trú var tekin á Is-

landi og fornir siðir lagðir niður byggðu

margir héraðshöfðingjar kirkjur á jörðum sín-

um einsog stendur í íslendinga sögum. Einn

af þeim var Þóroddur skattkaupandi á Fróðá

sem byggði þar kirkju eins og sjá má í Eyr-

byggju, en þeir sem dóu í Fróðárundrunum

voru jarðaðir þar við kirkjuna.

En sagnir eru um það að bærinn á Fróðá

hafi staðið á öðrum stað en nú er og því er

það gamla bæjarstæði kallað á Fornu-Fróðá.

En mér er ókunnugt um nær bærinn og kirkj-

an hafa verið færð á þann stað þar sem nú er

bær og kirkjugarður, en það hefur víst verið

snemma á fyrri öldum. Sveit sú sem liggur á

milli Ólafsvíkurennis og Búlandshöfða var köll-

uð Neshreppur innri og kirkjusóknin Fróðár-

sókn.

Innri hluti hreppsins sem nú heitir Fróðár-

sókn var fjölmenn en fámennt var í Ólafsvík,

sem talin var vera lítið sjóþorp. í innsveitinni

var töluverður landbúnaður og sjávarútvegur

á árabátum frá nokkrum lendingarstöðum.

En þegar fram liðu tímar og verslunarstaður

var lagður niður í Rifi, var verslun sú flutt í

Ólafsvík og þar löggilt höfn og kauptún. Úr

því fór að fjölga fólki í Ólafsvík og útræði fór

52