Ný saga

						Fullveldi fagnað

frá og með gildistöku sambandslaganna

skuldbyndu danskir samningar ekki íslend-

inga nema til kæmi samþykki íslenskra stjórn-

valda. I 10. grein laganna var Islendingum

einnig gefinn kostur á að taka dómsvaldið að

fullu í sínar hendur þótt Hæstiréttur Dan-

merkur hefði áfram með hendi æðsta dóms-

vald í íslenskum málum þar til annað yrði

ákveðið.9

Á næstu áratugum tóku Islendingar smám

saman í sínar nendur flest þau mál sem Dan-

ir höfðu farið með í umboði þeirra á grund-

Velli sambandslaganna. Hæst ber þar senni-

lega stofnun Hæstaréttar íslands árið 1920, en

par með höfðu íslendingar náð fullum yfir-

raðum yfir öllum þremur greinum ríkisvalds-

ins. Lýðveldisstofnunin árið 1944 var eðlileg-

Ur lokapunktur þessarar þróunar fremur en

sjálfstætt skref í sjálfstæðisbaráttunni. Olli

hún litlum breytingum á íslensku stjórnkerfi

eða stjórnarháttum umfram það að konungs-

valdið, sem hafði ekki leikið sjálfstætt hlut-

verk í íslenskum málum frá 1918, var flutt inn

1 landið og fengið kjörnum forseta.

Sú niðurstaða sem fékkst árið 1918 í lang-

dregnum deilum íslendinga og Dana um

stöðu Islands í ríkinu var í fullu samræmi við

vilja lslendinga eins og hann hafði birst allt

frá upphafi sjálfstæðisbaráttunnar um miðja

19. öld. Þeir sem mæltu fyrir munn þjóðarinn-

ar höfðu ávallt hafnað því að lúta dönsku lýð-

ræði enda þótt íslenskir frammámenn hafi

lengstum haft lítið út á einveldi danskra kon-

unga að setja. Krafan um sjálfstætt og full-

valda ríki mótaðist reyndar ekki fyrr en seint

í sjálfstæðisbaráttunni, og varð tæplega meg-

inmarkmið hennar fyrr en með deilunum um

uppkastið á árunum 1908-1909. Það var svo

fyrir einarða afstöðu íslensku samninga-

nei'ndarinnar sumarið 1918 sem fullnaðarsig-

ur fékkst, en danska þingmannanefndin féllst

í öllum grundvallaratriðum á kröfur íslend-

inga í samningaviðræðunum.10 Hvort þar hafi

legið fyrst og fremst að baki dönsk sanngirni,

áhugi Dana á að endurheimta dönskumæl-

andi hluta Slésvíkur, eða einfaldlega sú stað-

reynd að Danir sáu sér lítinn hag í að halda ís-

lendingum nauðugum, skal ósagt látið.

Mynd 3.

Samninganefndirnar í

viðraeðunum 1918 á

fundi i Alþingishúsinu.

Sitjandi frá vinstrí:

J.C.Christensen, Einar

Arnórsson, Jóhannes

Jóhannesson, Þorsteinn

M. Jónsson, Bjarni frá

Vogi, Chr. Hage, Erik

Arup, F.J. Borgbjerg.

Standandi eru ritarar

nefndanna, f.v. Þor-

steinn Þorsteinsson,

Gisli l'sleifsson, Svend

Aage Funder og

Magnús Jónsson.

59