Fullveldi fagnað Þegar rætt er um sjálfstæðisbaráttu íslend- inga er yfirleitt gengið út frá því að hún hafi verið barátta sameinaðrar íslenskrar þjóðar fyrir náttúrulegum réttindum sínum. Þjóðern- ið og þjóðarrétturinn er skilgreindur í þessari orðræðu með tilvísun í menningu og tungu- mál fbúanna, sem skapa þjóðinni „sögulegan og eðlilegan rjett til fullkomins sjálfstæðis", svo vitnað sé til álits íslensku fulltrúanna í dansk-íslensku sambandslaganefndinni árið 1918.2I Slíkar hugmyndir um þjóðina eru ná- tengdar því sem nefnt hefur verið „etnískur" þegnréttur („ethnic citizenship") og oftast rakt- ar til þýsku heimspekinganna Herders og Fichtes, en seint á 18. öld og snemma á þeirri 19. settu þeir fram kenningar um að tungumál væri meginforsenda þjóðernis. Á svipuðum tíma komu fram mjög ólíkar hugmyndir um þjóðina sem byggðust á því sem kalla mætti borgaralegan þegnrétt á íslensku („civic citizen- ship"). Samkvæmt þeim byggist þjóðerni á réttindum fólks og skyldum, þ.e.a.s. þjóð er einfaldlega sá hópur fólks sem vill búa saman og nýtur sameiginlegra réttinda án nokkurs tillits til menningarlegrar sérstöðu.22 Síðari skilgreining þegnréttarins hefur oftast verið tengd Frakklandi, enda á hún rætur í kenn- ingum frönsku upplýsingarinnar og stjórn- málahugsun frönsku byltingarinnar.23 Þó að í kenningunni séu þessar skilgreiningar skýrt aðgreindar hafa þær í reynd runnið saman í eitt, a.m.k. í þeim heimshluta sem ísland til- heyrir. Þannig leggja allar vestrænar þjóðir mikla áherslu á að skapa einhvers konar menn- ingarlega samkennd með þegnum sínum, og þá oftast á grunni sameiginlegs tungumáls, um leið og almenn þegnréttindi teljast sjálf- sögð án tillits til kyns eða efnahags þegnanna. Fáar heimildir eru til um viðhorf almenn- ings á íslandi til sjálfstæðisbaráttunnar, en ef marka má þjóðaratkvæðagreiðsluna 1918 taldi meirihluti kjósenda hana ekki skipta sig miklu máli. í sjálfu sér voru þetta eðlileg við- brögð, vegna þess að baráttan við Dani hafði aldrei verið háð undir formerkjum almenns borgararéttar eða jafnréttis þegnanna. Frels- ispostular 19. aldar víluðu t.d. ekki fyrir sér að takmarka atvinnu- og búsetufrelsi, og löngum héldu þingmenn því fram að þéttbýlisbúar gætu tæpast talist sannir íslendingar. Árið Í Liglied mcd del islondske Minisieriums nllcrede i bcslaacude Konlor i Köbciilinvu ~ luir lil Op- ve nt sikre Sainorbejdet niclleiii llegei itigerne og vorcluge de egnc liorgcres lnlercsser. Dcl slilles ildlcrlid liverl af Lnnilcnc frlt l'or al hcsletninc, ilkcn Form det niaatle önske al givc dcnne sin ;prœsentalion. Til j| 10 og 17. Der cr opnnnct fuld Knífi'icd oin Oprellelscn ofi .iniiiciisrclniiigeii dcls nf cl rnndgivendu Nævn, is Opgave cr al IVcinmc SoilivlrkCt) iiicllcni Lnn- iic, lilalrmlio Liisnrlclhcd i tlerci Lm-givnmger voogc over, ut dcr ikltc vedtuges Fornnslnlt- ngcr, som kuudc vnsrc lil Skntlu lur ilcl mitlol úid, — dels af el VoldpMsiuvvu lil Al'göi'else nf ulig opslnoende Uenighcder oui Forbuudslovens trstonelse. Tíl § 19. Islands Erklæriiig nf stcdscvarcnde Nciilrnlilct tudstettcr i Overcnssletnmetse uied denne For- mdslovs Korakler, al den enc nf de to. Stuler in forblivc ueulrol, selv om den anden indvikles I Til § 20. Vcd ol bestcmme, nl Loven trædcr i Kmtl dcn December d. A., lormenes dct, ol der vil vterc vcl ruudcllg Tid 111, ol dcn kon btive vcdlngct nf llLiingel, godkendl af de islandske Vœlgerc og :dloget nf Rigsdagen. ntidi skrifslofu sljórnarraðs lslands I Koupmnnna- liilfn, — seiu liali þoð liluUerk oð tryggja sam- VlnilU 111IIII sljóruonna og gæln hngsmunn borgnra slns Inuds. Kn hvort lond cr lalið sjólfrtlll um að likvcða, livcrnig það kynnl nð vilja haga þessu fyrirsvorl. Um 10. ofi 17. gr. I'nð liefir náðsl fullkomið samkomulog um stofn- tin ng skipuii Ivcjigja neínda, annaror raðgjofar- iiefudiir, scni licflr það hlulvcik nð ella somvituiu iuilli Iniiilnntia, sluðla að samræmi i löggjof þeirrn oj< liafti gíclur ii |ivi, oð cngnr rdðslnfanir sjeu gcrður af öðrti laiidinti, sein gclí orðið lil Ijóns fyrir tiill landið, — hinnnr gcrðardónisncfndar til þess að skera ur ogreiningí, cr rlso kynni um skilning sambandsloganna. Um 13. gr. Yfirlýsing Islands um œvarondi hlullcysi hvllir n þvi, oð sainkvœml cðli þessoro aambandslaga get- ur otinoð rlkið vcrið lilullousl, þö að hitl lendt 1 ófriði. Um 20. gr. í';ii- scm akveðið er oð Iðgin gnngi 1 fiildi 1, des- cmbcr þ. á., er btiist við, að nœgur llmi vcrði til þcss, oð lögin gcli orðið somþykt I tœkn (Ið af alþiugi or íslenskuiu kiósendum og af rikisþingt Danmerkur, Heykjnvik, 18. Juli 1018. «5 íú. íqoeM. *f* 1944 kom þjóðin hins vegar fram sameinuð og raunverulega sem einn einstaklingur: „Menn af öllum flokkum unnu saman, allir jafn heitir af áhuga. Öll flokkagreining gleymdist þessa dagana. Þjóðin átti einn áhuga, einn vilja, eina sál", skrifar Kristinn E. Andrésson í upphafinni lýsingu sinni á þjóð- aratkvæðagreiðslunni.24 Munurinn á við- brögðum kjósenda í þessum tvennum kosn- ingum fólst tæplega í eðli málefnisins, vegna þess að kosningarnar báðar snerust um ná- tengd efni, heldur fremur í ólíkri afstöðu til þjóðernisins; í annan stað höfðu þeir hópar sem áður voru útilokaðir frá fullveldinu unn- ið sér fullan þegnrétt árið 1944 og að hinu Mynd 9. Undirskriftir sam- bandslaganefndar og ráðuneytis íslands undir frumvarp til sambandslaga. 63
Beinir tenglar