Ný saga

						Fullveldi fagnað

óbeinum hætti og því þarf fálæti gagnvart

deginum ekki að koma á óvart. Við stofnun

lýðveldisins kom þjóðin hins vegar fram sem

einn maður og tjáði þannig einingu sína á

táknrænan hátt. Því fögnum við fullveldinu á

stofndegi lýðveldisins þótt fullveldi þjóðar-

innar hafi þegar verið fengið aldarfjórðungi

fyrr.

Tilvísanir

1 „Fullveldið: „Vandi fylgir vegsemd hverri"", Vísir 1. des-

ember 1918.

2   „Fullveldisdagurinn", Morgunblaðið 3. desember 1918.

3   I ísafold er sérstaklega tekið fram að fólk hafi sungið

„Eldgömlu ísafold" berhöfðað („Fullveldishátíðin", ísa-

fold 4. desember 1918), og fulltrúi Vísis á hátíðinni taldi

aðeins níu húrrahróp kóngi til heiðurs („Fullveldishátíð-

in", Vísir 3. desember 1918).

4   Um kosningarnar, sjá „Þjóðaratkvæðagreiðsla um dansk-

íslensk sambandslög 19. október 1918", Hagskýrslur ís-

lands 21 (Reykjavfk, 1919).

5   Alþingistíðindi 1918 A. Pingskjöl með málaskrá (Reykja-

vík, 1918), bls. 1-5. Um sambandslögin, efni þeirra og til-

urð, sjá m.a. Björn Þórðarson, Alþingi og frelsisbarátt-

an, 1874-1944 (Reykjavík, 1951), bls. 316-85, Gísla Jóns-

son, 1918: Fullveldi íslands 50 ára 1. desember 1968

(Reykjavík, 1968) og Helga Skúla Kjartansson, „Vanga-

veltur um fullveldi íslands 1918", Andvari. Nýr flokkur

33,116(1991), bls. 94-113.

6   „Frumvarp til laga um ríkisréttarsamband Danmerkur og

íslands", Alþingistíðindi A (Reykjavík, 1909), bls. 192 '-

192 ",

~l   Björn Þórðarson, Alþingi og frelsisbaráttan, bls. 175-76.

8   Ekki voru allir á því að sjálfstæðisbaráttunni hefði lokið

með samþykkt sambandslaganna, enda undu margir því

illa að Danir færu með utanríkismálin og að danskir

þegnar teldust jafngildir íslenskum á fslandi; sjá Einar

Amórsson, „Alþingi árið 1918", Skírnir 104 (1930), bls.

363.

9   Alþingistíðindi 1918 A, bls. 2.

10  Sbr. Per Sundb0l, íslandspólitík Dana 1913-18 (Reykjavík,

1979), bls. 91-112.

11   „Þjóðaratkvæðagreiðsla um afnám dansk-íslenzka sam-

bandssamningsins frá 1918 og um stjórnarskrá Lýð-

veldisins íslands", Hagskýrslur íslands 118 (Reykjavfk,

1945), bls. 8.

12  „Þjóðaratkvæðagreiðsla um dansk-íslensk sambandslög",

bls. 8.

13  „Atkvæðagreiðslan um Sambandslögin", Njörður, 30.

október 1918.

14  Sbr. tölur um meðalhita. Hagskinna. Sögulegar hagtöl-

ur um ísland. Hagstofa íslands. Ritstj. Guðmundur Jóns-

son og Magnús S. Magnússon (Reykjavík, 1997), bls. 38.

15  Gísli Jónsson, 1918, bls. 200-210.

16  Sjá „Atkvæðagreiðslan", Morgunblaðið 22. október

1918.

17  Þannig er ekki merkjanlegur munur á kjörsókn karla og

kvenna í þjóðaratkvæðagreiðslunni 1944 þótt hjáseta

kvenna væri almennt verulega meiri en karla í kosningum

allt fram yfir 1980, sbr. Hagskinna, bls. 877.

18  Sbr. Sigurður Líndal, „Þróun kosningaréttar á íslandi

1874-1963", Tímarit lögfrœðinga 1 (1963), bls. 35-47.

19  Sjá Michael Ignatieff, „The Myth of Citizenship", í R.

Beiner, ritstj., Theorizing Citizenship (Albany, 1995), bls.

55-77.

20  Sama rit, bls. 65.

21  Aktstykker vedr0rende Forhandlingerne i Reykjavik

1.-18. Juli 1918 mellem det Dansk-islandske Forhand-

lingsudvalg og det af Althinget den 21. juni 1918 nedsatte

Udvalg (Kaupmannahöfn, 1918), bls. 23-24.

22  Klassíska lýsingu á þessari tegund þjóðernisvitundar er

að finna í Ernest Renan, „Qu'est-ce qu'une nation? Con-

férence faite en Sorbonne, le 11 mars 1882", í Œuvres

complétes de Ernest Renan 1. bd. (París, 1947), bls.

887-906. Sjá einnig Rogers Brubaker, Cizenship and

Nationhood in France and Germany (Cambridge, Mass.,

1992), bls. 1-17; Louis Dumont, German Ideology. From

France to Germany and Back (Chicago, 1994) og Yasem-

in Nuhoglu Soysal, „Changing Citizenship in Europe.

Remarks on Postnational Membership and the National

State", í D. Cesarani og M. Fulbrook, ritstj., Citizenship,

Nationality and Migration in Europe (London, 1996), bls.

17-29. Sbr. einnig Guðmundur Hálfdanarson, „Hvað ger-

ir íslendinga að þjóð? Nokkrar hugleiðingar um uppruna

og eðli þjóðernis", Skírnir 170 (vor 1996), bls. 7-37.

23  Sjá t.d. Pierre Rétat, „The Evolution of the Citizen from

' the Ancien Régime to the Revolution", í R. Waldinger, P.

Dawson og 1. Woloch, ritstj., The French Revolution and

the Meaning ofCitizenship (Westport, 1993), bls. 3-15, og

Michael P. Fitzsimmons, „The National Assembly and

the Invention of Citizenship", í sama riti, bls. 29-41.

24  Kristinn E. Andrésson, „Lýðveldi endurreist á íslandi",

Tímarit Máls og menningar (2, 1944), bls. 107-108.

25  „Við markið!" ísafold 3. ágúst 1918.

26  „Fullveldið: „Vandi fylgir vegsemd hverri"", Vísir 1. des-

ember 1918.

27  Jónas Jónsson, íslandssaga. Kennslubók handa börnum,

fyrra hefti (Reykjavík, 1915), bls. 136.

28  Snorri Hjartarson, „Marz 1949", Á Gnitaheiði (Reykja-

vík, 1952), bls. 17.

Mynd11.

Bjarkarlaufið, merki

kosninganna 1944.

65