Kristján Jóhann Jónsson Saga í sviðsljósi n¦ .:; i". mi *~V\ eiklistarsaga hefur verið í;sviðsljós- i / inu allan síðasta áratug aldarinnar. ^l H Árið 1991 gaf Sveinn Einarssonút tslenska leiklist I (391 bls.) og 1996 kom svo íslensk leiklist II (526 blst). Árið 1997 sendi Jón Viðar Jónsson frá sér bókina Leyndarmál frú Stefaníu (440 bls.) sem unnin er upp úr doktorsritgerð hans sem skrifuð er á sænsku, Geniet og vágvisaren. Sama ár kom út bókin Leikfélag Reykjavíkur. Aldarsaga, skrifuð af þeim Þórunni Valdimarsdóttur og Eggert Þór Bernharðssyni (503 bls.). Þessar fjórar bækur eru samtals 1860 blað- síður og allar í stóru broti. Áður hafði lítið sem ekkert verið gefið út um þetta efni. Lár- us Sigurbjörnsson skrifaði að vísu um leiklist- arsögu og varð fyrstur Islendinga til að hefja hana til nokkurs vegs enda tileinkar Sveinn honum rit sitt. Jón Viðar kallar hann braut- ryðjanda í fræðunum og fremsta leiksögu- fræðing okkar á fyrri hluta aldarinnar. I sama streng taka þau Eggert og Þórunn. Ritstjórn Nýrrar sögu bað undirritaðan að mynda sér skoðun á því hvers vegna höfund- ar leiklistarsögu hafa gyrt sig í brók og látið svo hraustlega til sín taka á síðustu árum. Skýringum á því má skipta í tvennt, annars vegar þær augljósu sem fyrst verða taldar og hins vegar örlítið langsóttari skýringar sem ekki verða með góðu móti ræddar fyrr en dregið hefur verið saman hvað í þessum bók- um er og hvernig þær eru skrifaðar. Leikfélag Reykjavíkur var stofnað árið 1897 og er því nánast jafngamalt öldinni. Sveinn Einarsson telur í bókum sínum að frambærileg leiklist verði til á tímabilinu 1890-1920. Á þeim tíma telur hann að „leiktilburðirnir verði að listsköpun og list- flutningi í fyrsta skipti".1 íslensk leiklist er með öðrum orðum hundrað ára listgrein og það liggur beint við að stokka upp sögu h.enn-, ar núna, undir aldarlokin. ,, .,.,.,, ;•>, :,, Sú árátta manna aðskoða sögunaí hundr- að ára tímabilum byggist kannski á því meðal annars að upplýsingar frá fyrstu hendi eru ennþá aðgengilegar, enn er lifandi fólk sern þekkti þá sem stóðu í eldlínunni. Jón Viðar Jónsson getur til dæmis í bók sinni vitnað í yngsta son Stefaníu en hún lést í Kaupmanna- höfn árið 1926, tæplega fimmtug að aldri. Vit- undin um þekkingu sem er að hverfa skýrir að einhverju leyti hvers vegna yið.fáum slíka leiklistarsöguskriðu núna á síðustu árum ald- arinnar. , Það má skipta leikmenntum í þrjú svið ejns og bókmenntum; eða í leiklistarfræði, leiklist- arsögu og leikgagnrýni. Gagnrýnin er. jafn- gömul leiksýningum á íslandi en umfang hennar og gæði hafa verið upp og ofan og oft á tíðum hefur Ieikhúsgagnrýni verið sorglega léleg. Það er að nokkru leyti vegna þess að til þessara starfa hafa valist leikrnenn enda ekki um fagmenn eða leikhúsfræðinga að ræða. Leiklistarsöguritun hefur takmarkast af braut- ryðjandastarfi Lárusar Sigurbjörnssonar á fyrri hluta aldarinnar og fáum, dreifðum tímaritsgreinum. Leiklistarfræði hafa aðal- lega verið viðruð innan leikhúsanna en sára-, lítið af fræðilegri umræðu eða fræðslu, ætlaðri almenningi, hefur ratað út úr þeim, það ég, viti. Fátækleg leikhúsumræða hefur að hluta til stafað af ofurviðkvæmni okkar litla samfélags en líka af skorti á menntuðum mönnum og sérfræðingum. Nú höfum við fengið þá fyrir nokkru, en leikhúsfræði eru enn ekki kpmin á dagskrá Háskóla íslands. Það er auðvitað fá- ránlegt. Á öldinni sem er.að líða hafa íslendingar sótt séx menntun í nýjum fræðigreinuni; ex,rt |^?.r.nt\\ ír'U :\ci Fátækleg leik- húsumræða hefur að hluta til stafað af ofur- viðkvæmni okkar litla samfélags en líka af skorti á menntuðum mönnum og séríræðingum 71
Beinir tenglar