Ný saga

						Saga í sviðsljósi

Jochumssonar eru talin vera fyrstu landslags-

myndirnar eftir íslenskan mann.3 Þar fer sam-

an nýsköpun í leiklist og myndlist. Þegar heim

er komið blandar Sigurður Guðmundsson

saman upplýsingu og rómantík á sinn sér-

stæða hátt. Hann metur listir og þjóðerni mik-

ils að rómantískum hætti en hann trúir líka á

gagnsemi listarinnar. Vill hafa leikritin á ís-

lensku og virðist telja metnað í listum til þess

fallinn að styrkja sjálfsvitund þjóðarinnar og

stuðla að sjálfstæði hennar. Hagsýni eða auga

fyrir notagildi hefur löngum fylgt bændum og

á þessum tíma er bændaþjóðfélag á íslandi og

jafnvel rómantísk fegurð og þjóðlegar vættir

verða að vera til einhvers gagns. Að mati

Sveins Einarssonar er Sigurður „fyrsti nútíma-

leikhúsmaðurinn, kannski fyrsti nútímalegi

menningarhugsuðurinn á íslandi".4

Það er eins og fyrri daginn nokkuð erfitt að

vita hvað felst í orðinu „nútímalegur". Engu

að síður er þó ljóst að heimkoma Sigurðar

boðar kaflaskil í sögu myndlistar og leiklistar

á íslandi.

í kjölfar Sigurðar koma svo þeir Matlhías

Jochumsson og Indriði Einarsson og verða

fyrstir íslenskra leikritahöfunda til að ná

verulegum vinsældum. Sigurður mun hafa

stutt  mjög dyggilega  við  bakið  á  báðum.

Hann málaði leiktjöld, stýrði uppsetningum

og lagfærði texta. Leiklist á Islandi skýtur rót-

um í skjóli rómantískra hugmynda og þjóð-

frelsisbaráttu en eignast fljótlega sterka liðs-

menn úr röðum raunsæismanna. Þar ber mest

á Einari H. Kvaran.

Sveinn Einarsson ræðir í lok Islenskrar

leiklistar I um leiklist í íslensku dreifbýli.

Dreifbýlið tekur furðu hratt við sér en vaxtar-

broddur leiklistarinnar verður í Reykjavík

vegna þess að landsbyggðin á við fámenni að

stríða þó að Akureyringar standi sig nokkuð

vel eins og fyrri daginn.

Dreifbýlisyfirreið Sveins sýnir vel þann

vanda sem því fylgir að hefja umræðu um

vanrækt svið menningarlífsins. Varðveisla

heimilda um leiklist er slæm. Iðulega eru

merkar heimildir í einu handritseintaki en

nánast ekkert á prentuðum bókum. Höfund-

urinn verður að reyna að gera lesendum kleift

að líta yfir sviðið en þar er að sjálfsögðu

margt sem að ósekju hefði mátt eiga sig.

Jafnframt koma fram atriði sem vekja for-

vitni og ef til vill hefði mátt vinna betur úr.

Tómas Jónasson, bóndi á Hróarsstöðum í

Fnjóskadal, skrifaði leikrit sem hann kallaði

Vinina og virðist skrifað eða sýnt árið 1878.

Það er einnig til í eiginhandarriti og heitir þá

Mynd 1.

Úr Pilti og stúlku

jólin 1934. Frá vinstrí:

Alfreð Andrésson,

Arndís Björnsdóttir,

Gunnar Hansen og

Magnea Sigurðsson.

73