Ný saga

						Kristján Jóhann Jónsson

Mynd 5.

Gísli Halldórsson

í Leikur án orða

eftir Beckett.

Mynd 6.

Skemmtiferð á víg-

völlinn eftir Arrabal

var einn nokkurra

einþáttunga sem

settir voru á svið hjá

L.R. á sjöunda ára-

tugnum. Frá vinstri:

Arnar Jónsson,

Borgar Garðarsson,

Haraldur Bjórnsson

og Áróra Halldórs-

dóttir.

inþættir. Þjóðsagnaveruleiki sem rímar við

menningu landsbyggðarinnar og græðgi og

harka í fjármálum sem eins konar kennimark

vaxandi þéttbýlis á mölinni. Leikritið varð

afar vinsælt, sýningar teknar upp aftur og aft-

ur og urðu 40-50.

Sveinn Einarsson virðist telja að vinsældir

leikritsins hafi fyrst og fremst byggst á leik

Stefaníu en hún Iék ágjörnu systurina. Jón

Viðar skoðar hins vegar hvernig verkið höfð-

ar til samtímans og hvernig merking þess

magnast í ljósi hans.

Það er áberandi munur á skilningi þeirra

Jóns Viðars og Þórunnar Valdimarsdóttur

þegar kemur að þætti raunsæisstefnunnar í ís-

lenskri leiklist. Hún undirstrikar málefnaleg-

an styrk raunsæismanna en Jón hefur greini-

lega andúð á raunsæisverkum en er hallur

undir melódramatísk og rómantísk verk og

vill gera hlut þeirra sem mestan. Markalínur

eru hins vegar ekki hreinar hér frekar en ann-

ars staðar þegar kemur að íslenskri hug-

myndasögu. Sveinn Einarsson hefur í sínum

bókum bent á þá athyglisverðu staðreynd að

Lénharður fógeti eftir raunsæispostulann Ein-

ar H. Kvaran er rómantískt verk á meðan

Skipið sekkur eftir hinn rómantíska Indriða

Einarsson er ef til vill fyrsta fullmótaða raun-

sæisleikrit Islendinga. Hvorugur þeirra rúm-

ast á bás sinnar stefnu.

Jón Viðar Jónsson dregur með öðrum orð-

um taum Stefaníu í lýsingum á henni og á

erfitt með að láta raunsæismenn njóta sann-

mælis en greiningar hans á samspili leikhúss

og samtíðar eru bráðskemmlilegar.

Einn erfiðasti þátturinn í því að skrifa leik-

listarsögu er tvímælalaust sá vandi að skil-

greina list leikarans á trúverðugan hátt. Um-

ræðu um list og Iistsköpun hef ég Iengi haft

tilhneigingu til að greina sundur á einfaldan

hátt eftir því hvort talað er út frá sjónarhóli

listamanns eða gagnrýnanda. Leikarar og

aðrir listamenn láta iðulega í ljós djúpa fyrir-

litningu á skoðunum sérfræðinga, hverju

nafni sem þeir nefnast; hvort sem það eru

leikhúsgagnrýnendur, bókmenntafræðingar

eða listfræðingar. Sérfræðingaklíkurnar hafa

á hinn bóginn verið staðnar að því að bera

litla virðingu fyrir útskýringum listamanna á

list sinni. Orð og gjörðir (teoría og praxís)

búa í stríðu sambýli á listaheimilinu og reynd-

ar víðs vegar í hinu vestræna menntakerfi.

Jón Viðar Jónsson og Sveinn Einarsson

taka hvor sína afstöðuna í þessum efnum. Það

leynir sér ekki í texta Sveins að þar fer marg-

reyndur leikstjóri sem veit hvað gerist á svið-

inu og hefur næmt auga fyrir því hvernig hæfi-

leikar leikara geta birst í listrænu formi sem

heillar áhorfandann.

Þegar Sveinn ræðir um list Stefaníu Guð-

78