Ný saga

						Kristján Sveinsson

Mynd 3.

Teikningin sýnir

úlfa gera atlögu að

sauðnautaflokki.

í slíkum tilvikum

s/á fullorðnu dýrín

skjaldborg um

ungviðið því til

varnar.

hverju sem gengur og eru ekki árennileg. Úlfa

og refi fýsir því að jafnaði ekki að leggja til at-

lögu við hjörðina og eru það yfirleitt aðeins

veikluð sauðnaut sem falla fyrir rándýrum.

Þessi varnarháttur hafði reynst sauðnautum

vel um árþúsundaskeið, en kom fyrir lítið

þegar veiðimenn með nútímaleg skotvopn

fóru að leggja leið sína á slóðir þeirra upp úr

miðri síðustu öld. Veiðimennirnir ásældust

dýrin því kjötið þótti eftirsóknarverð hressing

eftir langferðina frá byggðum slóðum og feld-

irnir seldust vel. Kálfarnir voru einnig í met-

um hjá eigendum dýragarða, sem greiddu vel

fyrir þá.

Yfirleitt höfðu veiðimennirnir þann hátt á

að fella öll fullorðnu dýrin en nema kálfana á

brott. Þessar aðfarir þóttu ómannúðlegar og

mættu fordæmingu meðal dýraverndarfólks.

Einnig tók fljótt að bera á þeirri skoðun, bæði

í Kanada og meðal þeirra Dana sem höfðu

spurnir af sauðnautaveiðum á Norðaustur-

Grænlandi, að framtíð dýrastofnsins væri í

hættu vegna veiðanna.

Landaþrætur og sauðnautaveiðar

Það voru einkum norskir veiðimenn sem

lögðu sig eftir veiðum á sauðnautum á Austur-

Grænlandi2 og lýsingar á veiðiháttum þeirra

vöktu andúð í Danmörku. í því sambandi

skipti líka máli að togstreita var milli land-

anna um yfirráð yfir Grænlandi. Danir höfðu

tögl og hagldir á byggðum svæðum þar og

kölluðu nýlendur sínar, en Norðmenn drógu í

efa að Danir ættu nokkurt réttmætt tilkall til

óbyggðra landshluta, þar á meðal Austur-

Grænlands, sem var að mestu leyti óbyggt.

Bandarískir landkönnuðir létu að hinu leyt-

inu til sín taka á Norðvestur-Grænlandi á síð-

ari hluta 19. aldar, án þess þó að gera beinlín-

is tilraunir til að eigna sér landið, þótt af og til

heyrðust þarlendis raddir um að rétt væri að

Bandaríkin föluðust eftir því til kaups.3 Með-

an svona stóð voru Danir ekki ýkja vissir um

réttarstöðu sína á Grænlandi og þótti vissara

að fara sér hægt gagnvart grönnum sínum.4

Forsendur deilnanna um Grænland milli

Noregs og Danmerkur áttu sér rætur í sam-

eiginlegri fortíð landanna. Þau heyrðu öll

undir einn og sama konung allt frá árinu

13815 þar til Danir urðu að súpa seyðið af

stuðningi sínum við Frakka í Napóleonsstríð-

unum með því að eftirláta Svíakóngi ríkis-

stjórnarvöld í Noregi við friðargerðina í Kiel

árið 1814, en fengu að halda íslandi og Græn-

landi. Þeirri skipan undu þjóðernissinnaðir

Norðmenn illa eftir að land þeirra var orðið

sjálfstætt og héldu því óspart fram að Noreg-

ur ætti réttmætt tilkall til Grænlands.

Noregur hlaut sjálfstæði frá Svíum árið

1905. Eftir það létu norsk stjórnvöld sér annt

um að efla áhrif sín á norðurslóðum og seild-

ust til áhrifa við suðurheimskautið einnig, eft-

ir því sem þeim var það unnt. Spitsbergen-

eyjaklasinn, sem þá hlaut heitið Svalbarði,

var gerður norskur eftir landaskipti og friðar-

gerð í Versalahöll eftir lok fyrri heimsslyrjald-

ar. Bouvetey við Suðurheimskautslandið varð

norsk árið 1927, Péturs I-ey, sem einnig er við

Suðurheimskautslandið, féll til Noregs 1929

og Jan Mayen sömuleiðis það sama ár. Utan-

ríkisráðherra Noregs, Nils Ihlen, hafði lýst því

yfir í tengslum við samningana um Svalbarða

árið 1919, að Norðmenn myndu ekki setja sig

upp á móti yfirráðum Dana á öllu Grænlandi,

en ámóta yfirlýsingar höfðu þá þegar fengist

frá fleiri ríkjum, þar á meðal Bandaríkjunum.

Þegar svo var komið þótti Dönum tíma-

bært að taka af öll tvímæli um fullveldisrétt

sinn yfir öllu Grænlandi. Kristján X Dana-

86