Kristján Sveinsson Mynd 5. Skipverjar á Gottu áður en lagt var upp i Grænlands- leiðangurinn. Efri röð talið frá vinstri: Vigfús Sigurðsson, Óskar Pálsson, Ár- sæll Árnason, Krist- ján Krístjánson, Baldvin Björnsson og Edvard Fredrík- sen. Neðrí röð frá vinstrí: Finnbogi Kristjánsson, Mark- ús Sigurjónsson, Gunnar Krístjáns- son, Krístján Krist- insson og Þorvaldur Guðjónsson. stjórninni væri ekki um þessa framtakssemi veiðimannanna gefið blésu vindar þannig í norskum stjórnmálum að hún sá sér ekki ann- að fært en að styðja hana. Danir lögðu málið þegar í stað fyrir alþjóðadómstólinn í Haag og var það dæmt Danmörku í vil í aprílbyrjun 1933." Þar sem svo óvíst var um réttarstöðu Dana á sauðnautaslóðum á Grænlandi fyrir 1933 þótti þeim ekki fært að setja einhliða friðun- arreglur til verndar sauðnautum, en fólk sem var velviljað dýrunum Ieitaði ákaft leiða til að bjarga þeim. í þeim hópi var meðal annarra Adolf S. Jensen dýrafræðiprófessor við Kaup- mannahafnarháskóla. Hann naut álits meðal dýrafræðinga og áður en unnt var að setja haldbærar reglur um sauðnautaveiðar tókst honum að koma því til leiðar að dýragarðar í Evrópu hættu að mestu að kaupa sauðnauta- kálfa af veiðimönnum.12 Ráðagerðir í félaginu De danske Atlanterhavseer um að flytja sauðnaut tíl Islands og viðbrögð Islendinga Á jólaföstunni árið 1902 var stofnaður í Kaupmannahöfn félagsskapurinn De danske Atlanterhavs0er, í þeim tilgangi að efla sam- heldni Dana með eylendum þeirra í Atlants- hafi, Islandi, Grænlandi, Færeyjum og Jóm- frúareyjum í Vestur-Indíum. Forkólfar félags- ins komu einkum úr röðum embættismanna og fjármálajöfra í borginni. Þeir greindu frá því að helsta ástæðan fyrir því að félagið var stofnað væri sú sögulega staðreynd, að ýmsir hinir fjarlægari hlutar danska ríkisins hefðu í tímans rás losnað úr tengslum við það, en ekki voru það síst áformin sem þá voru uppi, um að láta Jómfrúareyjar af hendi við Banda- ríkin gegn fégjaldi, sem höfðu hreyft við góð- borgurunum.13 Bandaríkjamenn voru volgir með að kaupa eyjarnar og dönsk stjórnvöld á báðum áttum með að selja. Það mátti aldrei verða, fannst liðsoddum De danske Atlanter- havs0er, sem vildu leggja sitt af mörkum til að halda ríkinu saman. Þeir töldu vænlegast að vinna að hugðar- efni sínu með því að kynna málefni eyland- anna fyrir Dönum og vekja þá þannig til vit- undar um hina fjarlægu útnára konungdæmis- ins. Meðal annars var tekið til við að gefa út tímaritið Atlanten, í því skyni að útbreiða boð- skap félagsmanna. Tímaritið kom reglulega út árabilið 1904-18, og félagið náði talsverðri útbreiðslu, þar á meðal á Islandi. Þrátt fyrir býsna ötult starf varð árangur félagsmanna ekki í samræmi við vonir þeirra og fyrirætl- anir. Eftir að Panama-skipaskurðurinn var opnaður árið 1914 glæddist áhugi Bandaríkja- manna á Jómfrúareyjum, þar sem þær lágu nærri skipaleið að skurðinum og gátu nýst óvinum sem flotastöð. Bandaríkjastjórn opnaði því pyngju sína og galt Dönum 25 milljónir dala fyrir eyjarnar árið 1917 og not- uðu Danir jafnframt tækifærið til að fá Bandaríkjamenn til að fallast á að þeir einir hefðu rétt til að beita áhrifum sínum á öllu Grænlandi, einnig óbyggðum landsvæðum.14 ísland varð fullvalda ríki árið eftir sölu Jómfrúareyja og voru þannig höggvin væn skörð í starfsgrundvöll De danske Atlanter- havs0er á skömmum tíma. En meðan eylönd- in voru enn öll í ríki Dana og stjórn þess full af baráttumóði áttu þeir, sem vildu sinna mál- efnum þessara landa, kost á að koma þeim á framfæri á vegum félagsins. Það var árið 1905 sem landbúnaðarráðu- nautur í Kaupmannahöfn, Friis að nafni, bar sig upp við stjórn De danske Atlanterhavs0er og tjáði henni áhyggjur sínar af framtíð sauð- nautastofnsins á Norðaustur-Grænlandi. Hann
Beinir tenglar