Ný saga

						Kristján Sveinsson

Mynd 7.

Kristján Kristjáns-

son skipstjóri á

Gottu.

Mynd 8.

Til að ná kálfunum

varð fyrst að fella

öll fullorðnu dýrin.

Hér liggur foring-

inn í valnum.

mál fram til ársins 1914, en á aðalfundi marg-

nefnds félagsskapar það ár var Friis enn kom-

inn á stúfana að tala fyrir því áhugamáli sínu

að búa sauðnautum griðland. Nú hafði hann

ekki einungis uppi áform um að flytja sauð-

naut frá Norðaustur-Grænlandi til íslands,

heldur og frá Kanada til Vestur-Grænlands.

Félagið hafði sem fyrr fullan hug á að leggja

honum lið sitt, og var sauðnautamálinu vísað

til Grænlands- og íslandsdeilda félagsins til

umfjöllunar.23

Friis sat þann fund sem vænta mátti. Hann

var sem fyrr allsendis sannfærður um að ís-

land væri framtíðarland sauðnauta og lagði

mikla áherslu á að haft yrði samstarf við

stjórnvöld þar um viðtöku á dýrunum. Hann

var þeirrar skoðunar að heppilegast væri að

sauðnaut þau, sem flutt yrðu til íslands, yrðu

opinber eign og þóttist þess fullviss að dýrin

myndu dafna vel í landinu. í því efni bar hann

fyrir sig álit Þorvaldar Thoroddsens, sem

hafði bent á Vestfjarðakjálkann og Eyjafjarð-

ar- og Þingeyjarsýslur sem álitlega sauðnauta-

haga á Islandi. Friis hafði sýnilega undirbúið

mál sitt vel og flutti ýmis rök því til stuðnings.

Mikilvægast þótti honum að búa dýrunum

griðland, en taldi jafnframt, að þessar skepn-

ur yrðu ótvírætt til mikilla nytja fyrir íslend-

inga. Hann vakti athygli á því að dýrin gæfu af

sér fyrirtaks kjöt, ull, mjólk og skinn. Einkum

væri ullin mesta afbragð og hentaði vel til

klæðagerðar. Því til sönnunar dró hann úr

pússi sínu vaðmálsbút úr sauðnautaull og

kvað prýðilegan kvöldslopp hafa verið gerð-

an úr þessu efni og að sjálfur konungur Svía

hefði gengið til veiða í klæðum úr samskonar

efni á árum sínum sem krónprins.

Á þessum fundi talaði einnig Knud Ras-

mussen, sem þá þegar hafði getið sér mikið

orð í Danmörku fyrir könnunarferðir sínar á

Grænlandi, þar sem hann hafði komist í

tengsl við íbúa Norðvestur-Grænlands fyrstur

Dana og sett upp verslunarstöðina Thule við

Uummannaq-fjall ásamt Peter Freuchen fé-

laga sínum. Knud Rasmussen var á sama máli

og Friis um nauðsyn þess að stemma stigu við

hóflausu sauðnautadrápi á Austur-Græn-

landi, þótt hann reyndar efaðist um að stofn-

inn þar væri í bráðri hættu. En ekki þótti hon-

um líklegt að sauðnaut gætu orðið nytja-

skepnur á Islandi og kvaðst þeirrar hyggju, að

íslendingar myndu vart taka sauðnautakrof

fram yfir íslenskt kindakjöt eða þykja sauð-

nautareyfi betri til nytja en ull af íslensku fé.

Áleit hann, að ef ætti að leggja í kostnað við

að flytja sauðnaut í griðland, væri réttara

að gangast í það að flytja dýr frá kanadísku

eyjunum vestan Baffinsflóa til Vestur-Græn-

lands.24 Svo fór, að Knud Rasmussen gerði fé-

laginu tilboð um að sjá um flutning á sauð-

nautum frá Ellesmere-eyju til Vestur-Græn-

lands, en hann hugðist senda skip til móts við

bandaríska Crockerland-leiðangurinn, sem

dvaldist við Etah á Norðvestur-Grænlandi

veturinn 1914-15. Ekkert varð af því að sú

ferð væri farin,25 og þar sem skollin var á styrj-

öld í Evrópu hlutu sauðnautamál að liggja í

láginni næstu árin.

Dýrin og velferð þeirra voru þó alls ekki

gleymd. Kanadísk stjórnvöld gengust í það

að friða sauðnaut og bönnuðu Grænlending-

um á Norðvestur-Grænlandi að veiða þau á

Ellesmere-eyju árið 1920,26 en þeir höfðu um

langt skeið gert för sína yfir Smith-sund eftir

sauðnautakjöti. Jafnframt voru á næstu árum

gerðar tilraunir í nyrstu héruðum Kanada til

að nytja sauðnaut og hreindýr. Vilhjálmur

Stefánsson mannfræðingur í Bandaríkjunum,

sem var af íslensku ætterni og í miklum met-

um á íslandi, var einn af ráðunautum Kanada-

90