s Islensk sauðnautasaga stjórnar í þessum efnum og áleit hann vanda- laust að halda sauðnaut sem nytjadýr.27 Sauðnautaáhugi á Islandi og viðbrögð danskra stjórnvalda Þrátt fyrir viðleitni Friis og annarra sauð- nauta- og íslandsvina var ísland sauðnauta- laust land þegar Kaupmannahafnarblaðið Berlingske Tidende birti hinn 6. febrúar 1928 fréttaklausu þess efnis að íslenski Grænlands- farinn Vigfús Sigurðsson hefði nýverið sótt um fjárstyrk til Alþingis til að halda til Græn- lands eftir sauðnautum í því skyni að flytja þau til eldis heima á íslandi. Vigfús hafði tek- ið þátt í leiðangri undir forystu danska höf- uðsmannsins Johans Peters Kochs þvert yfir meginjökul Grænlands árin 1912-13, og hafði hann þá kynnst grænlensku dýralífi, þar á meðal sauðnautum, sem höfðu ærslast við hesta leiðangursmanna og reynst hin nytsöm- ustu veiðidýr þegar vistir tók að þverra.28 Raunar hafði Vigfús sótt um fjárstyrk frá Alþingi árið 1927 til þess að afla sauðnauta,29 en beiðni hans barst þá of seint til þess að unnt væri að taka hana fyrir á þinginu. í þessu erindi gerði Vigfús þingheimi grein fyrir áformum sínum og fórust svo orð: Síðan jeg fór um Grænlands-óbygðir með höfuðsmanni J.P. Koch árið 1912-13 og kyntist dýraríki þess og staðháttum, hefi jeg þrásinnis hugsað um það, að æskilegt væri, að íslendingar gerðu út skip til veiði- fanga norður á austurslrönd Grænlands, og þá einkum í þeim tilgangi, að ná lifandi Moskus-nauta-kálfum og flytja þá hingað til lands. Mundi þetta harðfenga dýr þrífast hjer á landi sjálfala og geta orðið til góðra nytja, þar sem vel hagar til. Þar sem alls eigi er amast við slíkri veiðiför af Dana hálfu, þá er oss nú í sjálfsvald sett að takast á hendur leiðangur í þessu skyni, og er jeg nú að gangast fyrir fjelagsstofnun, til þess að koma honum í framkvæmd, og jafn- framt til þess að koma upp Moskus-nauta- hjörðum hjer á landi.30 Vigfús endurnýjaði styrkbeiðni sína og hún var tekin fyrir á Alþingi veturinn 1928. Það vakti samstundis athygli í danska utanríkis- ráðuneytinu, sem fól Frank le Sage de Fontenay, sendiherra Dana á íslandi, að rann- saka erindi Vigfúsar og viðbrögðin við því. Það skyldi hann gera án þess að hafa sam- band við íslensku ríkisstjórnina, enda væru sauðnautamál viðkvæm um þessar mundir. Norðmenn og Danir deildu um réttinn til Austur-Grænlands og dýravinir í báðum löndum létu til sín heyra í hvert sinn sem fréttir bárust af sauðnautadrápi. Dönsk stjórn- völd töldu að jafnvel mætti vonast eftir því að sauðnautaveiðar væru orðnar svo illa þokk- aðar meðal almennings í Noregi að brátt yrði grundvöllur fyrir samkomulagi um að tak- marka veiðarnar frekar en Austur-Grænlands- samningurinn gaf færi á. Við þessar kringum- stæður áleit utanríkisráðuneytið afar óheppi- legt ef Alþingi veitti Vigfúsi styrk til sauð- nautafarar, auk þess sem þar var talið að dýr- in gætu naumast komið íslendingum að nokkru gagni.31 Ekki gat þó komið til mála að banna förina, því samkvæmt 6. grein Sam- bandslagasamningsins frá 1. desember 1918 áttu Islendingar jafnan rétt á við Dani innan dönsku ríkisheildarinnar,32 og nutu þar að auki tilskipunarinnar frá 1924. Fontenay fór nú á stúfana að grennslast fyrir um áform Vigfúsar Grænlandsfara, og varð fljótlega það ágengt að Jón Sigurðsson, skrifstofustjóri Alþingis, leyfði honum að sjá umsóknina um fjárstyrkinn. Henni fékk sendiherrann snarlega snúið yfir á móðurmál sitt og sendi til yfirboðara sinna í heimaland- inu. Kvað hann ljóst að nokkur áhugi væri fyrir sauðnautamálum á Islandi, og var sjálfur þeirrar skoðunar, að færi svo að Alþingi og ríkisstjórn Islands sýndu vilja til að styrkja áform Vigfúsar, væri ekki nema réttmætt að Danir veittu þeim einnig eitthvert liðsinni. Tiltækið væri þó altént athyglisvert frá nátt- úrufræðilegum sjónarhóli.33 Þess sjást engin merki að danskir embætt- ismenn hafi haft sig í frammi við að liðsinna íslendingum í sauðnautamálinu, en vonuðust greinilega eftir því að geta haft hönd í bagga með væntanlegri sauðnautaför. Fontenay var falið að tilkynna íslenskum stjórnvöldum að danska ríkisstjórnin fylgdist með áformunum um sauðnautaflutninga til íslands með mikl- um velvilja og gerði ráð fyrir að íslendingar leituðu ráða hennar áður en af sauðnautaför Mynd 9. Vigfús Sigurðsson Grænlandsfari, upphafsmaður að flutningi sauðnauta til íslands. Islendingar myndu vart taka sauðnautakrof fram yfir íslenskt kindakjöt eða þykja sauð- nautareyfi betrí til nytja en ull af íslensku fé 91
Beinir tenglar