íslensk sauðnautasaga söm um að efla íslenskan landbúnað. Einkum var hugað að því að styrkja landsbyggðina með því að fjölga sveitabýlum og hlynna að smábændum,43 en einnig var áhugi fyrir ýmiss konar nýbreytni í búnaðarháttum, þar á með- al innflutningi á nýjum tegundum nytjadýra. Því fór svo, að þrátt fyrir að Tryggvi Þórhalls- son forsætisráðherra hefði tekið dræmt í áform um innflutning sauðnauta og talið önn- ur úrræði heillavænlegri, komst sauðnauta- málið á rekspöl síðla vetrar 1929. Þá sýndi vaxandi áhugi á búskap með nýstárlegar dýrategundir sig í því að Gunnar Sigurðsson frá Selalæk, þingmaður Framsóknarflokksins í Rangárvallasýslu og einn af frumkvöðlum íslendinga í loðdýrarækt, flutti tillögu til þings- ályktunar um innflutning á lifandi dýrum: ref- um, loðkanínum og sauðnautum.44Þessari til- lögu var vísað til landbúnaðarnefndar neðri deildar Alþingis þar sem til varð lagafrum- varp sem fól í sér að ríkisstjórnin skyldi hið fyrsta gangast í að fá Iifandi sauðnaut til landsins, til eldis á Norður- eða Austurlandi.45 Þetta tilkynnti danski sendiherrann yfir- boðurum sínum tafarlaust46 líkt og annað sem við bar í íslenskum sauðnautamálum. Emb- ættismenn í danska stjórnkerfinu voru því vel undir það búnir að taka þessi mál upp þegar Tryggvi Þórhallsson forsætisráðherra kom til Kaupmannahafnar í júní 1929. Ove Engell, deildarstjóri í utanríkisráðuneytinu, átti fund með Tryggva um sauðnautamálin og samdi eftir það væna skýrslu um stöðu þeirra og horfur. Deildarstjórinn steig sannkallaðan diplómatavals í samtali sínu við íslenska for- sætisráðherrann. Ekkert væri sjálfsagðara en Islendingar kæmu sér upp sauðnautum, en hann vildi vekja athygli á annmörkunum við veiðarnar og benti á hversu viðbrögðin við sauðnautadrápum væru orðin tilfinninga- þrungin víða um lönd, svo hætta væri á blaða- fári og fjöldamótmælum ef ekki yrði staðið sómasamlega að verki. Tryggvi var þessu sjón- armiði alveg sammála og greindi frá því, að hann hefði einmitt hugsað sér að eiga í þess- ari ferð samtal við Jens Daugaard-Jensen, forstöðumann dönsku nýlendustjórnarinnar á Grænlandi, um það hvernig best mætti haga sauðnautaveiðum. Greinargerð Engells ber með sér, að hon- um var ljóst að ekki væri unnt að koma í veg fyrir að Islendingar færu í sauðnautaleiðang- ur til Austur-Grænlands, en ákjósanlegast væri að ekkert yrði úr því, eða þá að dýrin fengjust til landsins með einhverjum öðrum hætti sem ekki væri eins áberandi. Síst kærðu þó dansk- ir embættismenn sig um að fslendingar leit- uðu til Norðmanna, það myndi veikja stöðu Dana í Grænlandsdeilunni og norsku veiði- mennirnir væru líklegir til að verða enn harð- skeyttari við sauðnautin en ætla mætti að Is- lendingar yrðu. Borið var undir Daugaard- Jensen hvort reyna mætti að fanga dýrin á einhvern annan hátt en þann venjulega, ef til vill með því að snara þau, en hann hafði litla trú á því og hélt að það yrði sýnd veiði en ekki gefin.47 Frumvarp landbúnaðarnefndar um inn- flutning sauðnauta og loðdýra varð að lögum vorið 1929.48 Þá var engin formleg hindrun lengur fyrir því að afla þessara dýra og texti laganna var fullur bjartsýni fyrir hönd kom- andi sauðnautaræktar: „Nú fjölgar sauðnaut- um og tilraunir benda til, að ræktun þeirra muni verða arðvænleg, og skal þá selja bænd- um sauðnaut til uppeldis við sanngjörnu verði, svo sem bústofninn leyfir", segir þar. Og víst er að meðal þingmanna voru taldar lfkur á því að sauðnaut gætu hresst upp á fá- breyttan landbúnaðinn, enda væru þau, gagn- stætt íslenskum húsdýrum, runnin upp á Mynd 11. Vilhjálmur Stefánsson landkönnuður. Hvatningarorð Vilhjálms Stefánssonar til íslendinga í sauðnauta- hugleiðingum og afskipti hans afsauðnauta- búskap í Vestur- heimi urðu tví- mælalaust til að herða íslenska sauðnautaáhuga- menn íáformum þeirra 93
Beinir tenglar