Ný saga

						Kristján Sveinsson

Mynd 15.

Fjölmargir Reyk-

víkingar lögðu leið

sína á Austurvöll

til að virða

sauðnautin fyrir

sér. Kálfarnir hafa

myndað breiðfylk-

ingu sér til varnar.

engan veginn gæti talist fullreynt að sauð-

nautarækt á Islandi væri vonlaust verk og þar

sem málið hefði vakið athygli út fyrir land-

steinana væri vart sæmandi að gefast upp við

svo búið.76

Dýravinum þótti heldur ekki gott til þess

að vita að Sigga væri ein sinnar tegundar í

landinu meðan hún enn tórði, ein sauðnauta-

kyns, og fráleitt væri einlífi hennar líklegt til

að verða landinu til gagns. Ingvar Pálmason

alþingismaður tók af skarið um þetta í um-

ræðum á Alþingi um framtíð sauðnautarækt-

ar veturinn 1930 og sagði:

það mun mála sannast, að þessi eina kvíga,

sem nú er á lífi, muni aldrei verða til mik-

illa þjóðnytja, ef ekki verður fengið eitt-

hvað með henni. Það er ekki gott að kvíg-

an sé ein, fremur en aðrar skepnur jarðar-

innar, og sýnist því ærin ástæða til þess að

útvega henni eitthvað til hugnunar á lífs-

leiðinni. Ég verð að segja þetta eins og það

er, enda virðist þetta sjálfsagt, bæði frá hags-

munalegu og mannúðlegu sjónarmiði.77

Þegar þessi orð voru sögð á Alþingi hafði

mjög brugðið lil hins lakara í efnahagsmálum

frá þeirri bjartsýnistíð þegar sauðnautalögin

voru sett og Gottuleiðangurinn farinn. Efna-

hagsörðugleikanna, sem heimskreppa í við-

skiptum olli, var farið að gæta á íslandi og

leitað var leiða til að bregðast við henni.

Meðal þess sem vonast var til að gæti bætt

ástandið voru nýjar búgreinar, einkum loð-

dýrabúskapur. Um þá nýbreytni ritaði Met-

úsalem Stefánsson í blaðagrein um það bil

þremur árum eftir að tilraunirnar hófust að

marki:

Á krepputímum eru menn tilleiðanlegri en

ella fyrir ýmsri nýbreytni, ef henni verður

þá við komið, og reyna að slá inn á nýjar leið-

ir, þegar hinar gömlu eru að lokast. Þetta lýs-

ir sér nú hér m.a. í því að ýmsir hafa fengið

bjargfasta trú á því, að loðdýrarækt (refir,

mink[ar] eða þvottabirnir, nútríur o.fl.) muni

reynast hið mesta bjargráð, og er nú nokk-

ur vísir til þessa atvinnureksturs.78

Og vissulega féll sauðnautarækt undir ný-

breytni í búnaðarháttum, enda var horfið að

því ráði að reyna aftur við sauðnautainnflutn-

ing haustið 1930. Félagsmenn í veiðifélaginu

Eiríki rauða h.f. höfðu ekki orðið hökufeitir

af Gottuleiðangrinum, en sluppu þó því sem

næst skaðlausir eftir að Alþingi samþykkti að

greiða meginþorra þess halla sem af förinni

varð.79 Ekki voru þó líkur á sambærilegum

leiðangri í bráð og var því tekið til bragðs að

kaupa sjö sauðnautakálfa af norskum veiði-

mönnum í Álasundi fyrir milligöngu aðalræð-

ismanns Norðmanna á Islandi.80

Sauðnautakálfarnir sjö komu til Reykja-

víkur með gufuskipinu Lyru í byrjun nóvem-

ber 1930 og kostaði hver þeirra 950 krónur

þangað kominn. Búnaðarfélag íslands fékk

fimm þeirra í sína umsjá og voru þeir fluttir í

Gunnarsholt til Siggu, sem þá var enn á róli.

Ársæll Árnason bóksali keypti tvo kálfa í fé-

96