Vaki

						hélzt virðist sjálfkrafa, állt hiö merkasta i menningu viðskiptaþjóð-

anna. Kannski halda þeir, aö andlegur auöur okkar vaxi í réttu hlut-

falli viö tölu farþega til landsins, eöa viö tölu vörukassa, eða ef til

vill þunga beggja? Ástœða er til grunsemda. Almenningur hér á

landi hefur reynzt lítt vandlátur í vali á erlendum fyrirmyndum og

áhrifum. Hér er tekið við flestu, sem býðst erlendis frá, en er það

ekki fullmikil gestrisni? Fólk fer að staðaldri í kvikmyndahús, sem

bjóða lélegar myndir. Níu tiundu eru lélegar á almennan mœli-

kvarða, þegar bezt lætur eru þær aðeins leiðinlegar, oft for-

heimskandi. Hér fæst lítið af góðum bókum erlendum, um skeið

ekki neitt; hins vegar aldrei skortur á þýddum reyfurum og klám-

ritum, dönskum familíublöðum og ameriskum stjörnubókmenntum.

Amerikanisminn eignast hér œ fleiri dýrkendur; einni hlið hans

eru gerð nokkur skil annars staðar í þessu hefti, en það verður

alltaf undrunarefni hvernig jafnómerkilegt fyrirbœri getur orkað á

mannaða þjóð.

Einhver kann að spyrja hvort nokkuð sé við þessu að gera. Er ekki

hver og einn frjáls á vali á áhugaefnum og dægrastyttingum, hverj-

um kemur við þótt einhverjum sé ánœgja af að horfa á lélega kvik-

mynd? Að vísu er hann frjáls, en aðeins að nokkru leyti, og jafnan

ófrjálsari en hann hyggur. Við myndum samfélag. Þess vegna er hver

einstaklingur háður heildinni, hann sœkir hugmyndir sinar tíl um-

hverfisins og getur aldrei orðið því óháður, hvorki i hugsun né at-

höfn. Okkur er skapað að lafa saman hvort okkur þykir Ijúft eða

leitt. En á íslandi á málið jákvœðari hliðar. Við myndum ekki að-

eins samfélag, við erum þjóð, íslenzk þjóð. Og er þörf að minna á,

að við búum i landi, sem hefir % þúsund ár verið heimajörð Islend-

inga, er eða á að vera islenzk eign? Þarf að minna á, að við höfum

tekið í arf mikið af reynslu horfinna kynslóða i landinu, höfum tekið

í arf þjóðlega menningu, að hún geymir margan fjársjóð? Og enn

er skylt að spyrja: Eigum við að leggja arf okkar til hliðar eins

og forngrip eða ávaxta hann?

Borgarálega þenkjandi menn kann að undra, að spurningar sem

þessar skuli vakna. Þeir, hœstu skattgreiðendur, horfa árlega á al-

þingi veita fé til menntamdla. Alþingi styrkir listamenn á öllum

sviðum og frœðimenn, kennaralið vinnur að því að manna æsku lands-

ins, fólk er styrkt til náms við erlenda hásköla, fé er eytt i þjóðleik-

hús o. s. frv. Og styrkþegar, köllum þá menntamenn, bregðast mis-

jafnlega við fénu, sem að þeim er rétt. Ekki má vanþakka gullið þótt

TlMARITIÐ  VAKI