vill greina hana írá því sem á undan heíur farið. Það vantaði viðmiðun til að fá metið hana réttu mati. £g gat ekki séð einkenni hennar eða stœrð nema í sam- anburði við þá list, sem fyrr hefur verið. Kynni af gamla tímanum hvessa skiln- inginn á þeim nýja. Við einlœg og for- dómalaus kynni af liðinni tíð er betra að átta sig á list dagsins. Hins vegar er eng- inn vafi á, að heiðarleg viðleitni til skiln- ings á því, sem er að gerast í list nútím- ans, gerir menn hœfari til að glöggva sig á fornri list, koma auga á það sem tjáði svo ófallvölt sannindi, að verk hennar búa með okkur jafn lifandi og þá er þau urðu til. Myndlist almennt 1 allri rannsókn er beitt tveim reglurrr. Önnur er sú, að ganga út frá hugmynd- unum og athuga hvert samband þeirra er við veruleikann. Hin er sú að kanna veruleikann fyrst og leiða af þeirri rann- sókn ákveðnar hugmyndir. Hvor þeirra um sig líkist leið milli tveggja staða: Maður hefur ekki kynnzt landinu fyrr en farið hefur verið báðar áttir. Þannig eigum við um tvennt að velja, er við stöndum and- spœnis þessum torráða og margþœtta veruleik, listinni, og œtlum að gera hann að andlegri eign okkar, skilja hann, sigra hann. Annars vegar getum við leitað til þeirra hugmynda sem ríkjandi eru eða hafa ríkt um listina; hins vegar má ganga beint að listaverkinu, skoða það eins gaumgœfilega og unnt er og draga af þeirri rannsókn okkar eigin skilning á henni. Göngum fyrst huglœgari leiðina. * Þrjár eru þœr greinir mannlegrar þekk- ingar, sem einkum fást við list: Listasaga, fagurfrœði og gagnrýni. Til þeirra ber að leita um hjálp í rannsókn okkar. Án þeirra er tœpast niðurstöðu að vœnta. 1 þessum greinum hefur sameinazt öll rannsóknar- viðleitni mannsins á sviðum lista frá því er hann tók að gera sér grein fyrir til- veru sinni, og þœr eru ávöxturinn af leit hans um þessi svið. Eins og nafnið bendir til, veitir listasagan upplýsingar um ald- ur listaverka og höfunda þeirra: hún skip- ar þeim niður í ákveðin tímabil, sýnir við hvaða skilyrði, efnisleg og andleg, þau voru unnin. Hún ber mönnum skoðanir og hugmyndir listamanna liðinna alda um verk sín, sem og þeirra manna er nutu þessara verka og veitir þannig ómetan- lega yfirsýn um fortíðina. Fagurfrœðin fœst við hið fagra og áhrií þau, sem það vekur í manninum, hið fagra ekki fremur í list en í náttúrunni. Hún er nokkurs konar heimspeki listanna og reynir að skýra hversu náttúran og verkin orka á hug mannsins. 1 dag er fag- urfrœðin orðin ein grein sdlfrœðinnar og fœst einkum við hlutlœga rannsókn á á- hrifum ákveðinna forma á skynvit manns- ins. Gagnrýnin leggur fyrir sig að meta og vega gildi listaverks. En um leið og hún gerist dómari leitast hún við að skýra verkið, opna það augum skoðandans, hún leiðbeinir honum, opnar augu hans fyrir gildi þess og gerist á þann veg uppalari. Gagnrýnin er því tengiliður listamanns og almennings sem nýtur verka hans. Það er fljótséð á þessari skilgreiningu, að okkur er ekki auðið að sœkja langt í leit okkar að inntaki listarinnar, ef við njótum ekki leiðsagnar þessara þriggja greina. Hver þeirra um sig felur í sér markmið þeirrar leitar. * Við þurfum ekki langrar umhugsunar við til að sjá, hversu snar þáttur listin hefur verið í daglegu lífi mannsins á jörð- inni allt frá upphafi vega. Tökum tvö dœmi, tvœr andstœður: frummanninn og nútímamanninn. Jafnskjótt og frummaður- TlMARITIÐ VAKI 7
Beinir tenglar