GRlSK LIST: Krjúpandi Venus, marraaramynd frá Sikiley. framliðinna sálna né þjónustu við alvald- an konung að tilgangi listar sinnar. Verk- inu sjcdfu var skipað á miklu œðra bekk en áður. Listaverkið varð miklu frjálsara af þeim klafa, sem þjóðfélagið batt það á hjá Egyptum. Vegna þessa hlaut listaverkið meira og meira gildi í sjálfu sér. Krafan um fegurð varð œðsta krafa sem gerð var til listarinnar. Grikkir sáu fegurðina í guðum sínum og náttúrunni. Þeir álitu hina ytri fegurð vera sem endurskin œðri fegurðar eða innri og hlutverk listarinnar að nálgast hana. Grísk myndlist sœkir því hugsun sína annars vegar til ytri myndar hlutanna í því skyni að birta hina hœrri fegurð, hins vegar til þeirrar hugmyndar um fullkomn- un sem Grikkir gerðu sér, en það er hið fullkomna samrœmi. Aristóteles lýsir eiginleikum þessa sam- rœmis svo: ,,Æðstu eigindir hins fagra eru regla, hlutfall og takmörkun." Þótt ekki séu til skoðanir listamannanna sjálfra, þegar hér er komið sögu, vill svo vel til, að við getum vitnað í ummœli þeirra manna er i hugsun sinni voru kvika grískr- ar menningar, en það eru heimspeking- arnir grísku. Platon og Aristóteles álitu að tilgangur myndlista vœri að líkja eftir. Listin líkti eftir náttúrunni, en að sögn þeirra er það ekki ytra borð hennar eitt heldur fyrst og fremst einhver innri veruleiki eða kjarni, hugmynd eða idea sem ytri veruleikinn er aðeins endurskin af. Nú skulum við skyggnast inn í heim þeirrar menningar, sem nœst fer á eftir og kennd er við Byzans, höfuðborg ríkis- ins sem hún átti upptök sín í. List þessarar menningar er sprottin upp af þrem rótum: austurlenzkum menningaráhrifum, hinni grísk-rómversku fomaldarmenningu og kristinni hugsun. Listin verður nánar tengd ríki og trú, tilgangur hennar er að sýna dýrð himnanna og varanleik miðað við hverfult jarðlífið. Sjón listamannsins beindist því burt frá náttúrunni og að eigin hugarheimi, eða þeim heimi sem kirkjan þrýsti í hug honum. Sýn listamanns- ins er því framar öllu trúarleg. Samhliða því birtir listin einnig vald hins kristna keisara, umboðsmanns himinsins á jörð- inni. En er þessu valdi hnignar, fœrist mynd þess yfir á trúarlegan umboðsmann himinsins, œðsta mann kirkjunnar, páf- ann. Upp úr þessum heimi og í andstöðu við hann vaxa ný listviðhorf, sem hlotið hafa naínið renisans, og má telja að ríki þeirra standi að vissu leyti allt til loka nítjándu aldar. Menn tóku að snúa œ meir bakinu við hinni abströktu himnaspeki, sneru sér frekar að jörðinni sjálfri og uppgötvuðu undur hennar hvert á fœtur öðru, en þeim hafði byzanska listin engan gaum gefið. Er náttúran hafði verið uppgötvuð hlaut maðurinn sjálfur, herra hennar, TlMARITIÐ VAKI 10
Beinir tenglar