Vaki

						in sem eigi að vera rétt, nefið eins og neí,

augun hafi svip augna, munnurinn útlit

munns. En hvað er þá að segja um ljós-

myndina? Myndavélin gerir slíka eítirlík-

ingu á miklu nákvœmari og fullkomnari

hátt en mannshöndin. Ef listin hefði ekki

annað hlutverk en stœla með vísindalegri

nákvœmni stœrðir og hlutföll þeirra fyrir-

bœra sem við mœtum á lífsleiðinni, hefur

Ijósmyndavélin sannarlega leyst lista-

manninn af hólmi, röggsamlega og fyrir

fullt og allt. En okkur er spurn: gegnir

listin í rauninni þessu hlutverki? Til þess

að unnt sé að svara þessari spurningu

verður að lita andartak af verkunum og

skyggnast í hug listamanninum þar sem

hann er við vinnu sína.

Áhrif hlutanna í kringum okkur á vit-

undina eru ákaflega missterk. Sumir hlut-

ir snerta okkur aldrei eða mjög sjaldan,

húsin við götuna þar sem við búum, her-

bergið okkar, áhöldin sem við notum í

sífellu. Aðrir hrópa á okkur, sólarlag,

glampi á vatni, kona í sterkrauðri kápu.

Lítum nú á listamann þar sem hann er

að gera andlitsmynd. Fyrirmynd hans

kemur í stað umhverfisins. Hann verður

fyrir sömu reynslu og við, á nokkuð ann-

an hátt. Viss einkenni í andlitsfallinu, viss

svipbrigði orka sterkar á hann en önnur.

Honum finnst meira máli skipta þeir drcett-

ir í andliti fyrirsátans sem varpa kunna

ljósi á innri gerð þess, og því stœkkar

hann þá ofurlítið á pappímum, gerir að-

eins meir úr þeim, en sleppir á hinn bóg-

inn því sem honum virðist minna máli

skipta. Val listamannsins á aðalatriðum

og höfnun á aukaatriðum skapa honum

ákveðna afstöðu til viðfangsefnisins, og

það er einmitt tjáning þessarar afstöðu

sem túlkar persónuleik hans í listaverkinu.

Þessi afstaða hans, val og höfnun, gefur

verki hans sérkenni sín. Ef hann œtti að

gegna reglu um ákveðin hlutföll í mynd-

um sínum, hversu vœri honum þá unnt

að koma sinni persónulegu sýn á fram-

fœri við okkur? En ef hann á annað borð

hlýtur leyfi til að breyta stœrðum og hlut-

föllum fyrirmynda sinna í samrœmi við

persónubundna sýn sína á heiminn, hvar

eru þá þau takmörk sem setja á?

Þannig erum við komin að kjama málsins,

því sem eitt skiptir máli í leit okkar, en það

er innri þýðing listaverksins, inntak listar-

innar sjálfrar.

Við finnum til undan ytri og innri heimi.

Við erum hrygg eða glöð, okkur langar

til að syngja burtu sorgina eða gefa öðr-

um gleðina, og enn: okkur finnst við um

of lokuð inni í okkur sjálf, við viljum af

frumstœðri hvöt ná sambandi við menn

og veröld. Til þess að birta mönnum þess-

ar tilfinningar, þurfum við að láta þœr í

Ijós á einhvem skiljanlegan hátt, móta þœr

í eitthvert fast efni, svo þœr rjúki ekki á

brott óhöndlaðar sem reykur.

Við drögum línu, og áður en við vit-

um af vekur það gleði okkar að hún minn-

ir á eitthvað, kannski höfuð af manni,

sem við mœttum á götunni og hafði svo

sterk áhrif á okkur að við gátum ekki

gleymt því. Kannski var það einmitt þess

vegna að við tókum blýantinn í hönd og

drógum línu, losuðum okkur við þann ó-

róa, sem bjó í blóðinu eftir þessa sjón, ó-

róinn er eftir í línunni. Línan var kannski

rauð og flöturinn hvítur, og ef til vill jók

það um helming gleðina eða sársaukann

sem formið vakti með okkur.

Hver er þá niðurstaða okkar eftir þessa

stuttu hugleiðingu? Hver er tilgangur

þessarar leitar? Hvað er list í stuttu máli?

Listin er útrás hugsana og tilfinn-

inga, útvarp vitundarinnar sem leit-

ast við að hneppa skynjanir sínar

í viðjar efnis og forms.

Listin er viðleitni mannsins til að kom-

ast í samband við innra gildi allra hluta,

kafa undir yfirborðið, reyna að sjá það

sem   e r.

TiMARITIÐ VAKI

13