Vaki

						Hctnn beitir þessum mcelikvar8a í hvert

sinn,  áður en hann velur eða hafnar í

listsköpun sinni. Hann er leiðarljós hans.

Hœíni málarans til að meta gildi stcerða

og lita, þessi kvarði sem rœtur á bceði í

hugsunar-    og    tilfinningalífi    hans,    er

þyngdarpunktur   hinna   tœknilegu   þátta

listsköpunarinnar. Efni og form eru honum

algerlega háð. Hann er þetta óskýranlega

skyn  sumra manna fyrir byggingu  eða

skipan, og það sem helzt greinir málar-

ann sem slíkan frá öðrum mönnum. Vitan-

lega býr það ekki í málurunum einvörð-

ungu. Án þess yrði myndlistar ekki notið.

Aðeins er það virkt í myndlistamönnum

en viðtœkur eiginleiki skoðendum. Rcekt-

un þessa skyns er eitt frumskilyrði þess

að  hringferðinni  frá skapanda  til skoð-

anda, um verkið, verði við haldið. Feg-

urðarmat er það stundum kallað, en ná-

kvœmara vceri að nefna það arkitektón-

ískt eða konstrúktívt skyn, einkum vegna

þess að orðið fegurð hefur upplitazt og

misst reisn sína.

*

Tœkni málarans er þá þríþcett: efnis-

meðferð, formmiðlun og myndhugsun. I

vinnunni að verkinu eru þessir þcettir eitt,

óaðskiljanlegir sem hliðar á sama hlut.

Að lokinni þessari skilgreiningu á höf-

uðþáttum málaralistarinnar, manninum,

náttúrunni og verkinu, er gott að glöggva

sig á sambandi þeirra sín á milli og mikil-

vcegi því er hver þeirra nýtur í hvert

skipti, fram yfir það sem gert hefur verið

hér á undan. Bezta ráðið til þess er að

setja sig í spor málarans sem byrjar verk.

Fyrir honum verða þrjár leiðir, í samrcemi

við þcettina þrjá sem við rœddum hér á

undan, en allar slungnar saman á dular-

fullan hátt. Á hann að leggja meginá-

herzlu á sitt innra líf, tilfinningar og hugð-

ir, eða á hann að beina sjónum sínum

fyrst og fremst að fyrirbrigðum náttúr-

unnar, eða á hann eingöngu að dvelja

TÍMARIT

við verkið sjálft og veröld þess? Þannig

hefur okkur aftur borið að inntakinu Í öll-

um deilum um stefnur og sjónarmið, ekki

einvörðungu þeirra sem háðar eru í dag,

heldur og hinna er voru í gcer. 1 umrceð-

um um hvern þessara þátta getum við

leitað til verka liðinna tíma og ldtið þau

varpa ljósi sínu á vandamálið, sem við

erum að íást við.

Byzantínsk málaralist og rómantísk eru

góð dcemi um ctherzlu, sem heilt listaskeið

leggur á mannlega þáttinn, annað á and-

lega og trúarlega hlið mannsins, hitt á til-

finningahliðina.

Natúralismi nítjándu aldarinnar og

hnignunarskeið grísku listmenningarinn-

ar eru til dœmis um það hvernig náttúr-

an gerist meginuppistaða listaverksins.

Nútímalistin og frummenningarskeið

hellismálaranna eru helztu vitni um meg-

ináherzluna sem lögð er á verkið sjálft i

skapandi starfi.

Til eru listamenn sem reynt hafa að

gera öllum þessum þáttum jafnhátt undir

höfði. Við höfum vanizt að kalla þá klass-

iska málara. Hins vegar verður að haía

í huga, að hér er ekki um neina fullnaðar-

skilgreiningu að rceða, möguleikarnir til

innbyrðis tengingar eru óendanlega

margir. En hverja leið sem listamaður

gengur verður hún aldrei svo einráð, að

hann verði ekki að leita til hinna beggja.

Þannig verður býzantínski málarinn að

notast við einhverja táknmynd úr náttúr-

unni, oftast mannsmynd, og taka tillit

til tígulsteinanna, sem hann notar til að

sýna mönnum inn í trúarheim sinn og tíma

síns.

Rómantíski málarinn sem tignar cestar

og voldugar tilfínningar hefur þrátt fyrir

allt náttúruna að „orðabók til að fletta

upp í," eins og Delacroix komst að orði,

og verður að þekkja litina og lögmól

þeirra: ígildi tilfinninganna í mynd.

Natúralistinn,   sem   dýrkar   náttúruna,

IÐ VAKI

20