arinn sýnir frekar þá mynd mannsins, sem snýr að innri ásýnd hans. Og hann geíur meira svigrúm en áður ýmsum sammann- legum eiginleikum, sem enga svipaða íramrás íengu íyrrum, svo sem hreinni og hiklausri tilfinningu fyrir formi og lit og beinir þannig athyglinni, með efnið sem aflvaka, að andlegum hrœringum sálar- lífsins. Slíkt er engan veginn hœgt að nefna flótta frá manninum, þótt sumir vilji kalla svo, nútímalistin og málarinn leggja þvert á móti aðaláherzlu á hann. Hann er upphafið í myndlist, miðdepillinn, til hans og frá honum berast öll áhrif. Mis- skilningurinn stafar af því, að málarar hennar eða talsmenn hafa fundið nýjan mann sem ekki hafði verið mœlt við fyrr. Til eru tveir mœlistokkar, annar stund- legur, hinn varanlegur. Nútímalist leitast við að nota hinn varanlega. Öll sönn list beitir honum. Það er kannski ein skýring- in á óvinsœldum nútímalistar. Þeir sem beita hinum fyrri leggja stund á hvers- dagslegar og lágkúrulegar tilfinningar, yfirborðskenndar skynjanir, sneyddar raunhœfu inntaki. Þeir láta sér nœgja að njóta verksins áreynslulaust, en kjósa samt það hafi svo mikið sveifluafl að það geti valdið fiðringi í augnfrumunum. Þeir sem nota hinn varanlega kvarðann reyna að sjá gegnum hversdagshjúpinn. Þeir leitast við að brjótast inn að kjarnanum, því sem skiptir máli. Þeir skoða eins og undrandi börn, þar sem allt er nýtt og óvœnt, allt að vinna, leggja áherzlu á sköpunarmátt mannsins, umboð hans á jörðinni. II. Enda þótt maðurinn skipi öndvegi í hug- myndafrœði nútímamálara, er langt frá því að þeir afneiti náttúrunni eða valdi hennar. Hugur þeirra á þvert á móti styrk- ar rœtur í frjórri mold hennar. Hœtt er við að hann veslist upp, ef tengslin við hana slitna. Hins vegctr er krafa málarans að taka ekki við áhrifum hennar ómeltum. Málarinn skoðar náttúruna með öðrum hœtti í dag en gert var fram til þessa. Á sama hátt og hann hefur öðlazt nyjan kvarða á manninn, hetfur hann öðlazt nýjan kvarða á náttúruna. Á sama hátt og menn álitu nútímalistina hafna mann- inum, héldu menn hana hafna náttúrunni. Misskilningur sá stafar af því, að þeir á- líta breytingu á sjónvídd, focus, sama og flótta og afneitun. Nœrsýnn maður sér illa frá sér, en hann sér enn verr ef hann setur upp fjarsýnisgler. Ef við skoðum náttúruna gegnum verk nútímans, skiptir höfuðmáli að beita réttri sjón. Fyrir hið innra auga, sem vaknað hefur i hinum unga málara sér hann margt sem enginn gaf gaum áður. Við nœrgöngult augnatil- lit sér hann inn í börkinn á bol trjánna, hugur hans er skyndilega horfinn innan um óendanlega tilbreytingarrik form og blcebrigði, haf að sigla á í leit nýrra landa. Tréð, þessi góðviður til bygginga og nota, hefur leystst upp, er ekki lengur til. Hann stendur að kvöldi niður við sjó eða vatn, og bíður þess að bylgjufallið sé orðið nœgilega mjúkt til þess að ljósið sem eftir er í hvolfinu geti leikið við það. Hann sér þá að ljósglitið, sem hvað mest hreif óvön augu, hverfur. I stað þess upp- götvar hann þúsundir forma eins og reik- ular hugsanir í fceðingu eða dauða. Gangi hann eftir malbikuðu strœti, tekur hann skyndilega eftir því einn góðan veðurdag að gatan hefur breytzt. Það opnast fyrir honum nýir heimar. I fyrstu svíður hann í iljamar við götuna, en áður en hann veit af hefur hann svifið inn á nýtt svið. Brotin í malbikinu verða vinir hans, ristarnar öðlast andlit, og skýjaðar myndir þess draga hann langar leiðir. Gatan og hann verða eitt. I stórborg er slík vinátta lífœð hans. Náttúran er ekki framar eitthvað ó- TlMARITIÐ VAKI 27
Beinir tenglar