Vaki

						inn finnst það mestu öfgar að ganga

beinn. Sumt af því sem virðist vera einna

fjarstœðukenndast í kenningum nútíma-

myndlista og hvað mestum örðugleikum

veldur við allar skýringar á henni, er í

raun ákaflega eðlilegt. Stundum þarf ekki

annað en rýna nógu langt aftur í tímann

svo maður sjái, að hvössustu kjörorð nú-

tímalistar og þau sem siinga hvað mest

i óvön eyru, hefðu þá verið talin eins

sjálfsögð og sólskinið. Hvað getur virzt

sanngjamari og réttlátari krafa en sú, að

nota hreina liti, að skilja að mynddúkur-

inn er flatur og að maðurinn er lifandi

vera, gœdd því fram yfir spendýrin að

hugsa, en finnur ekki til eins og skynlaus

skepnan eða dauð vél. Nútímalist, þetta

volduga orð í eyrum margra, er í stuttu

máli í rauninni ekki annað en þetta.

Aðstœður á Islandi

Fram að þessu höfum við haldið okkur

að listviðhorfunum eins og þau hafa birzt

í heiminum sem samfellt átak án þjóðern-

is. Höslum nú viðfangsefninu þrengri völi,

drögum það niður á þá jörð sem við

þekkjum bezt, land okkar, látum það

streyma inn í það líf, sem við lifum í dag

íslenzk þjóð. Vörumst hœttuna að láta list-

ina svífa um of sem heillandi en óvið-

komandi hugtak án sambands við tím-

ann, sem er á leið upp í fangið á okkur

og við skilum til afkomendanna í verkum

okkar.

Hvernig hafa hin stcerri sjónarmið krist-

allazt í umhverfi okkar, hvernig sneri ís-

land við straumi heimsmenningarinnar og

hvernig snýr það við honum í dag? Hver

er þáttur þess í heildarátakinu? Án ein-

hverra svara við þessum spumingum er

hœtt við að rannsókn okkar og erfiði

verði endaslepp, enda þótt stutt kunni að

verða og sé ef til vill ekki að allra skapi.

Við   skulum   hugsa   okkur   komin   svo

langt frá deginum í dag, að við séum

orðin óháð stríði hans og misfellum og

sjáum sem glöggir gestir ástœður og þró-

un lista á Islandi í byrjun tuttugustu ald-

ar. Hvað er það þá, sem fyrst vekur eftir-

tekt okkar? Eflaust sú tilviljun að mynd-

listir skyldu þá fyrst verulega festa rœtur

á Islandi, er forn listhefð meginlandsins

tók að rakna og leysast sundur. Öðrum

þrœði getur þetta virzt mótsögn. Á sama

tíma og bylt var viðurkenndum og rót-

grónum reglum um tilgang og gildi listar

í miðborginni, er reynt að byggja upp í

útborginni. Þessa vitneskju eða staðreynd

verður að leggja til grundvallar allri at-

hugun á íslenzkri myndlist frd hvaða sjón-

arhóli sem sú athugun er gerð. Við hana

verður að miða myndlistarsögu okkar fyrir

þau skil, er urðu á henni um aldamótin síð-

ustu er sá vöxtur hefst sem hér er einkum

fengizt við, framgang hans í upphafi, á-

stœður nú og horfur á því, að íslenzkt

þjóðfélag eins og það er á sig komið, fóstri

raunhœfa og varanlega listmenningu. Hún

er drama íslenzka nýgrœðingsins, kostur

hans og galli. Kostur að því leyti, að um-

heimurinn er sjálfur að spyrja sig, eins

og við, þegar við komumst fyrst í snerti

við hann, frá hinu smœsta til hins stcersta-

hvort nota skuli olíu eða tjöru til að mála

með, hvort yfirgefa skuli viðtekið yfirborð

hlutanna,  þekkjanlega mynd þeirra,  ell-

Þórarinn B. Þorláksson: Hekla.

egar rjúfa það og kafa undir það. Galli

að því leyti sem rótið, er á hefur komizt,

gerir    listamanninum    erfiðara    fyrir    en

TlMARITIÐ VAKI

29