ast almenningi og vera samt áfram heið- arlegur í listinni, slík er margra ára reynsla bandarískra listamanna. Ef til vill kýs hann að vera „hreinn" lista- maður, sjálfum sér nógur og vonast þá til að finna sér griðastað í einhverri hliðargötu hins nýja heims, og banda- rískum listamönnum hefur tekizt það. En kannski er helzta von hans að geta ráðið nokkru um viðhorf almennings undir nýrri skipan, þótt sú skipan kunni að bægja honum frá áhrifum á stjórn- mál og efnahagsmál. Að sínu leyti verður hver mennta- maður að glíma við eigin vandamál. Og skilin eru ekki of glögg milli hins hvers- dagslega og óhversdagslega, dag hvern verður menntamaðurinn að gera upp við sig vissa hluti, á hann að eyða kvöld- inu víð að lesa bók, sem knýr til um- hugsunar og kannski efasemda, eða er betra að fara í bíó og létta af sér öllum áhyggjum? Á hann að láta sér nægja að kenna sonum og dætrum hversdags- manna og leggja eins lítið á sig og starf- ið krefur, eða á hann að vera trúr köll- un sinni og vinna daglangt og náttlangt í þágu fræðanna? Á hann að berjast fyrir sálarheill barna sinna móti véla- brögðum ameríkanismans, þessa nýja púka, eða er honum hollar að minnast lítils gengis stéttar sinnar í heimi hvers- dagsleikans og f órna börnum sínum völt- um skurðgoðum og hverfulum uppá- tækjum líðandi stundar? Þannig getur orðið barátta innra með því fólki, sem veitir ameríkanismanum viðnám. Það er stríð gegn eðlislægum veikleika, sem leitar fullnægingar í auðunnasta og ó- dýrasta undrameðali, sem býðst þá og þá stundina, lægsta samnefnara mannlegra óska og langana, þennan veikleika verð- ur hver og einn að sigra áður en hann klífi tind þess frama og ágætis, sem hann hefur sett sér að marki. Að líkind- um verður það í þessu formi, sem am- eríkanisminn verður prófsteinn á Ev- rópumenn. Hann verður heitur grautur þurfamönnum, sem flykkjast að eldaskálum heimspekinnar og veizlu- sölum listanna, er ekki opinn aðgangur, eru hvorki heimamenn né ókunnugir, una ekki við hversdagsleikann og eiga þó ekki vist hjá skapandi og hugsandi menntamönnum, sem þeir dragast að af innri nauðsyn. Þessu fólki kemur am- eríkanisminn í góðar þarfir, hann mun skilja sauði frá höfrum og leiða hvern til þess beitilands sem honum hæfir. Óþarft er að taka fram, að ameríkan- isminn er ekki aðeins vandamál mennta- manna. Hann gerir mörgum bandarísk- um hversdagsmönnum órótt inanbrjósts, á hversdagsheimilum veldur hann ótta foreldra um framtíð barnanna. Ekki er það beinlínis ameríkanisminn sem veldur kvíða, kannski öllu heldur „nú- tíminn", „tuttugasta öldin", „hinn nýi heimur". 1 hinu auðuga bandaríska þjóðfélagi hafa breytingar orðið með meiri hraða en dæmi eru til annars staðar. Það eru ekki nema ungir menn, sem hafa nægilegt þol til að fylgja eftir hinum hraðstígu breytingum, eldra fólk verður fyrr eða seinna að hætta elt- ingarleiknum og horfa á eftir börnum sínum þegar þau hverfa sjónum í ryk- mökk hinna annarlegu nýjunga, sem hvílir stöðugt yfir bandarísku sviði. Þegar fram líða stundir er sennilegt, að einhver festa eða form komist á breytingarnar, þannig geti hversdags- maðurinn hent á þeim reiður, greint kannski endurtekningu eða eitthvað, sem hann kannast við, og þá sættir hann sig máski við hugmyndina, að hið nýja sé í rauninni ekki jafnóskiljanlegt og hann hugði. Hvað sem því líður verður nú vart mikils kvíða. Heima fyrir og erlendis veldur ameríkanisminn tals- verðu hugarangri, jafnt meðal höfunda hans og andstæðinga. Eitt er víst, heim- TlMARITIÐ VAKI 42.
Beinir tenglar