Vaki

						Kvikmyndalist

THOMAS MILNE

HÖFUNDUR þessarar greinar er ungur Breti, fæddur á Malakkaskaga,

en hefur dvalizt heima í Skotlandi við nám seinna, utan hvað hann gegndi

herþjónustu í þrjú ár. Hann stundaði nám i enskum og írönskum bók-

menntum við skozka háskóla. Eftir styrjöldina dvaldist hann um tíma i

París og stundaði leikhús og kvikmyndir af miklum áhuga. Sjálfur hefur

hann von um að geta skrifað fyrir leiksvið. Greinin er samin fyrir Vaka,

og mun vonandi koma að gagni.

Kvikmyndin í dag hefur þá óheppi-

legu aðstöðu, að hafa vaxið mjög, en

áhorfendur kref jast af henni, að hún sé

enn   á   bernskuskeiði,   nokkurs   konar

Peter   Pan   listheimsins,   sem   er   til

skemmtunar eins og ungbörn, en mun

aldrei vaxa og verða raunveruleg list.

Venjulegum    menntuðum    manni,    er

finnst það ekki afsökunarvert þótt hann

lesi skáldsögu, eftir t. d. Graham Greene

eða Koestler, finnst hann verða að segja

um leið og hann kemur út úr kvikmynda-

húsinu, að öllum líkindum skömmustu-

legur á svip: Æ, ég var búinn að vinna

svo mikið, að mér fannst ég hafa þörf

fyrir smá upplyftingu í kvöld. Þessi of-

látungslega afstaða til kvikmyndarinn-

ar, — að líta aðeins á hana sem skemmt-

un, á sér undraverða samstöðu í sögu

skáldsögunnar á hennar bernskuskeiði.

Það er mjög erfitt að tímasetja ná-

kvæmlega    framkomu    skáldsögunnar,

sérstaklega vegna þess, að engum hefur

nokkru sinni heppnazt að gefa fullnægj-

andi  skýrgreiningu  á formi skáldsög-

unnar, benda greinilega á þau lögmál,

sem hún lýtur, frábrugðnum sagnakveð-

skapar og smásagna. Á Englandi er hún

venjulega talin verða til á 18. öld með

tilkomu Richardsons og hinna sálfræði-

legu verka hans,  Clarissu og Pamelu.

Listin að segja sögu á sér miklu eldri

menjar, Homeros, Apuleius, íslendinga-

sögur, Marie de France, Chaucer o. s.

frv., en það er augsýnilega ógerlegt að

telja  verk þessara höfunda til  skáld-

sagna, skáldsagan er meira en ber frá-

sögn eins og Richardson sýnir. Á fyrri

tímum voru sögur oft sagðar í kvæðis-

formi eða á mjög einfaidan hátt og frá-

sögnin stranglega bundin aðalefninu, en

óbundið mál skáldsögunnar gefur tak-

markalaust leyfi til útþenslu og lýsing-

ar á smáatriðum. Skáldsagnahöfundur

segir ekki aðeins sögu, hann lýsir líka

persónum,     þjóðfélagsaðstæðum,     sál-

fræðilegum   orsökum,   heimspekilegum

gildum o. s. frv.

Hið frjálsa form skáldsögunnar vann

sér mjög mikla hylli á 18. öld fyrir til-

stilli umferðabókasafnanna. Einu vand-

kvæðin vorn þau, að fólkið las vegna

söguþráðarins, vegna ástríðnanna, ótt-

ans og skelfingarinnar, sem þær vöktu.

TlMARITIÐ VAKI

53