fyrir það er dramatiskt áhrifamagn at- riðisins mikið, vegna þess að stjórnand- inn Carné byggir atriðið þannig upp, að við lesum ósjálfrátt á andliti hennar harminn, sem hún finnur í hjarta. Með þessu er ekki sagt, að stjórnandinn geti tekið hvern sem er úr f jöldanum og gert úr honum leikara á við Fonda eða Ar- letty. Mikil þjálfun og reynsla er æski- leg áður en leikari getur eftirlátið andlit sitt á þennan hátt. Atriðið getur verið úr daglegu lífi. Hugsið yður, að þér sjá- ið ókunnan mann á götu, á yfirborðinu takið þér ekki eftir neinu sérstöku, en vinur hans, sem vissi að hann væri ný- lega búinn að missa konuna sína, gæti auðveldlega sagt strax, hvort honum liði vel eða illa. Á sama hátt „finnur" leikari hlutverk sitt og stjórnandinn kynnir yður kringumstæður og hjálpar yður þannig að lesa hans innri þjáning- ar. Picasso er gæddur þessum sömu eig- inleikum í sumum gömlu myndunum frá „bláa" tímabilinu, þegar djúp þjáning er túlkuð án þess að fyrirmyndin gráti, rífi hár sitt eða baði út höndunum í ör- væntingu. Hann er í sannleika sagt þol- andi. Þessi leikháttur verður oft tilefni á- sakana um týpuleik, það er að segja, að leikurinn sé því aðeins góður, að leikar- inn leiki hlutverk, sem falla vel við skapgerð hans, ¦—¦ að hann þurfi alls ekki að leika. Henry Fonda er oft ásak- aður um, að vera aðeins hann sjálfur, í staðinn fyrir að leika, samt aðstoðaði hann Ford við að gera tvær af beztu myndum Ameríku, Þrúgur reiÖinnar og My Darling Clemeníine og WilliamWell- man þá þriðju, The Ox-bow Incident. Næst skulum við svo athuga mynda- tökumanninn, eða eins og hann er oftar kallaður, ljósameistarann, því hann er ekki á bak við myndavélina og tekur það, sem einhver annar skapar. Það er TlMARITI hans að reyna að fá það fram, sem er í huga stjórnandans. Fyrir því er það, að stjórnandinn er háðari myndatöku- manninum en leikaranum eða höfundin- um eins og áður var á minnzt. Góður myndatökumaður mun kalla fram eins ljóslega og hann getur það, sem stjórn- andinn er að reyna að skapa, jafnvel þó hann verði að reyna klukkustundum saman að ná þeim áhrifum, sem stjórn- andinn ætlast til og áður hefur verið álitið ókleift. T. d. gerði kvikmynda- tökumaðurinn Figueroa Emile Fernand- ez fært að skapa gott listaverk, mexi- könsku myndina Maria Candelaria (1946), taka 'hans opinberaði fuHkom- lega hina grimmdarlegu, ljóðrænu list Fernandez. I myndinni sýnir Dolores del Rio ákaflega gott dæmi þolandi leiks. Hún og Pedro Armendarez, hinn ungi bóndi og elskhugi, faðmast aldrei í myndinni, horfa aldrei löngunaraugum hvort til annars, og samt heppnast þeim að sýna miklu dýpri áorkan ástar en í nokkurri annarri mynd frá seinni ár- um. Figueroa heppnaðist ekki eins vel þegar hann vann með Ford að myndinni The Fugitive, því bæði taka hans og handrit Nichols voru of sérkennileg og fjölþætt fyrir einfaldleika Fords. Að öllum líkindum var Gregg Toland sálugi einn hinna beztu myndatöku- manna og hann hjálpaði Wyler til að láta fólk halda, að Wyler gæti jafnast á við Ford. Taka hans fyrir Wyler á Wutherings Heights (1939), eftir hinni ástríðuþrungnu og rómantísku sögu Em- ily Bronte, með flæðandi lýsingu, rökkri og iðandi skuggum, stendur langtum framar hikandi stjórn Wylers, því To- land heppnaðist það í töku sinni, sem Wyler vonaðist til að fá fram með stjórr, sinni. Frá listrænu sjónarmiði er bezta mynd Wylers The little Foxes, en í henni beitir Toland í fyrsta sinni nýrri upp- Ð VAKI 57
Beinir tenglar