Vaki

						hafslínum Helvítis — mi ritrovai nell-

'una selva oscura, ég kom til sjálfs mín

í dimmum skógi. Orðið sem allt veltur

á í þessari tilvitnun er „ritrovai", en

merking þess er þýðendum ekki alltaf

nægilega ljós. Dante hefur lifað drauma-

lífi og kemur nú skyndilega til sjálfs

sín. Þannig stóð einmitt á fyrir Shake-

speare. Fram að þessum þáttaskiptum

hefur hann lifað í gerviheimi, en finn-

ur smám saman til þess hve dvalarstað-

ur hans er veruleikanum f jarri. Stund-

um  er  veruleikinn  kominn  að  því  að

ryðjast inn á hann — einu sinni í Kaup-

manninum í Feneyjum, einu sinni í Illyr-

iu í Þrettándakvöldinu; en með undan-

brögðum gat hann bægt veruleikanum

burt áður en verr hlytist af. Hinn beini

vegur   var   horfinn.   Frumsýn   Shake-

speares hafði glatað Ijóma sínum, var

tekinn að fölna. Ekki er að efa, að í

byrjun hinna undursamlegu hugsmíða

sinna hafi hann séð sælu og sakleysi

heimsins,  og sú sýn hefur verið eins

sönn og búast mátti við af getu hans

og skilningi þessi ár, en þessi frumsýn

er tekin að fölna, hún svarar heldur

ekki     andlegum     og     vitsmunalegum

þroska  skáldsins.   Andlegur  þroski  er

aldrei „statískur", hann hlýðir hinum

beztu   meginreglum   dultrúarmanna   á

miðöldum,  að sýnin á heiminum væri

stöðugt að breytast, að sjáandinn öðlað-

ist ljósið þá aðeins er hann vildi halda

fram  á  leið  og leitast  við  að  höndla

hið æðsta hnoss sem hann hafði greint

óljóst í byrjun. Dante var gefinn þessi

leynda sýn, hún var í gervi Beatrice, en

hann   brást  ranglega   við  henni,   nam

staðar við hina jarðnesku Beatrice og

hélt ei lengra. Shakespeare sér í undur-

sýn Arden og Illýríu, en honum var ætl-

að að skilja að hann sæi óljóst, gegnum

gler, að Arden og Illýría væru einung-

is tákn einhvers annars. „La via diritta"

TlMARI

var í sköpun, og hún var horfin; sýnin

staðnaði og var brátt dauð.

Þannig stóð á fyrir Shakespeare, þeg-

ar eitthvað bar að milli 1599 og 1600.

Hann kom til sjálfs sín í dimmum skógi

og varð ljóst að hin beina leið var glöt-

uð. Þá semur hann Hamlet og upphafs-

orð leiksins benda til vegvillu:

„Who's there?. ... — Bernardo, —

He."

Fyrstu spurningu er ekki beint til

komumanns eins og búast má við, held-

ur spyr komumaður vörðinn. öllu er

snúið við. Allan leikinn út rekst maður

á mótsagnakennd sambönd og viðsnún-

inga. Hvert er samband Hamlets og

Kládíusar? Ekki samband sem er eðli-

legt föður og syni, ekki heldur samband

föðurbróður og bróðursonar:

„A little more than kin, and less than kind,"

segir Hamlet á dularfullan hátt. I sama

atriði sjást konungur og hirðmenn,

Laertes leggur beiðni fyrir Kládíus. En

það er Kládíus sem biður Hamlet, og er

það hvorki venjulegt samband milli föð-

ur og sonar né konungs og þegns.

Annað tímabilið, tíma hinna undur-

samlegu hugsmíða, heldur skáldið

draumsýnirnar veruleika; í þessum nýja

ham verður honum ljóst, að ekki er allt

sem sýnist. Því er ekki allt með felldu,

hvorki innra með Hamlet, þar er óreið-

an, né úti í Danaveldi þar sem hún virð-

ist vera. Hin hverfula ásýnd hlutanna,

það sem virðist, ,,the seems", veldur

hugarangri Shakespeares og hremmir

hann í dimmum skógi. „Nay, it is; I

know not seems," segir Hamlet við hóp-

inn fyrstra orða. Annað atriði allt leggur

áherzlu á muninn á því sem virðist „the

seems" og því sem er, ,,the is". Þar er

allur harmleikurinn fólginn. Drottning-

in virtist dyggðug en hún var það ekki.

Ófelía virðist trú en var ekki. Leikritið

TIÐ VAKI

96