Vaki

						er oftsinnis sjónleikur — skynhelgi, yf-

irvarp, loddaraleikur, og einmitt þetta

veldur ósannsögli og siðleysi að sögn

Platons. Tákn Hamlets er sjónleilmrinn,

enginn er eins og hann á að sér að vera,

enginn treystir öðrum. Leikurinn er

kjarni málsins — „the play's the thing".

Harmleikurinn verður til þegar

Hamlet kemst að raun um að ekki er

allt sem sýnist; efasemdirnar koma

fram þegar hann talar fyrst við sjálfan

sig: „0 that this too too solid flesh

would melt."

Þegar hann verður fyrir vonbrigðum

af móður sinni treystir hann engri konu

framar: „Frailty, thy name is woman."

Og upp frá því vex tortryggm hans:

„Man delights not me."

Tilgangsleysið kemur fram:

„How weary, stale, ílat and unprofitable

Seem to me all the uses of this world."

Ekki er til neins að hefjast handa,

það yrði aðeins leikur, og mitt í þessum

hugleiðingum verður hann fyrir djúpri

harmglettni, honum er ætlað verk. Hann

hlýðir   af  skyldutilfinningu,   en   getur

ekki sætt hana þeirri vissu, að hvað sem

hann  geri  verði  einskis  virði.  Það  er

merkilegt, að þegar hann reynir fyrst

að sannfærast, grípur hann til leiksins,

og reynir að hlífa sjálfum sér fyrir því

sem er með því sem viröist — hann þyk-

ist vera geggjaður. Óræð forlög, tilvilj-

un sem kemur þvert ofan í samband

verundar og sýndar, villir honum veg-

ar. Hann vegur Pólónius, en heldur sig

vega Kládíus. Hann hlífir konungi af

því hann liggur á bæn, óttast að hann

muni hljóta himnaríkisvist, en reyndar

er konungur að segja:

„My thoughts fly up, my words remain below,

Words without thoughts never to heaven

will go."

Hamlet snýr að lokum til athafna-

heimsins, en það er of seint, enn bíður

hann ósigur fyrir því sem virðist. Leiks-

lok fela í sér ályktun að vissu leyti.

Hamlet er dauður, konungur og drottn-

ing. Eíkið fellur í hendur Fortinbras.

En vandi Shakespeares er ekki ráðinn.

Hvers eru vitsmunir mannsins megnug-

ir við að uppgötva heim veruleikans,

það sem er? Einskis megnugir, kynni

maður að halda. Við fáum aldrei greint

milli sýndar og veruleika. Cosi é — se

ve piace: hverjum sinn sannleik, segir

Pírandelló.   Og   þannig   hljóðar   svar

Hamlets. Eins og Pílatus spurði hann

„hvað   er   sannleikur?",   og  beið   ekki

svars.   Sannleikurinn   í   huga   Shake-

speares er sama og verund eða veru-

leiki, the fe. Svar er ekki gefið: „The rest

is silence."

Shakespeare var kristinn miðalda-

maður, eins og bent hefur verið á. Hann

hefði því talið harmleik Hamlets í ætt

við synd, hann er synd vantrúar, sem

að sögn ensks rithöfundar frá miðöld-

um er „that kind of sin which is called

presumption," synd ofdirfsku og þótta.

Beatrice sakar Dante um þess háttar

synd:

,.....when from flesh

To spirit I had risen, and increase

Of beauty and of virtue circled me,

I was less dear to him, and valued less.

His steps were turned into deceitful ways,

Following false images of good, that make

No promise perfect."

(Hreinsunareldur, óður XXX.)

1 næstu þrem leikritum Shakespeares

er unnið úr sama efni: All's Well that

Ends Well, Measure for Measure, og

Troylus and Cressida. Þau eru gleði-

leikir á ytra borðinu, en ekki gleðileik-

ir á við Þrettándakvöld eða Storminn.

Það eru leikrit vonleysis og hundings-

legrar spozku. Hvað má sín ást, sæmd

TlMARITIÐ VAKI

97