Vaki

						og tryggð? spyr skáldið í Troylus and

Cressida:

„What's past and what's to come is

strewed with husks

And íormless ruin of oblivion."

Hann kemst að sömu niðurstöðu og í

Hamlet, en nú verða á vegi hans aðrar

myndir, syndir losta, hroka og sviksemi.

Þessar þrjár syndir koma fram í Helvíti

Dantes í mynd hlébarða, ljóns og úlf-

ynju, en þau varna Dante vegar til

Fjallsins, þ. e. himnaríkis. Á sama hátt

varnar Shakespeare sér sjálfur vegarins

með því að horfa köldum augum á synd-

irnar þrjár. Leikritin sem hann semur

á þessu tímaskeiði fjalla um hve skyn-

semin sé vanmáttug, og afhjúpun þess

sem virðist, syndarinnar. Hvernig getur

skynsemin orðið okkur að liði í siðferð-

isvandamálum ? spyr hann í Measure for

Measure. Hún reisir ytri lögmál, en að

baki er allt ormétið af spilling lastanna.

Synd og verund svara ekki hvor til ann-

arar. Cressida svíkur Troylus, hún virt-

ist sönn en var það ekki.

Þess vegna má velja þessum leikrit-

um samnefnið Hinn dimmi skógur: þar

veitir allt syndinni lið til að hindra sál-

ina í að snúa sér til guðs.

í næstu tveim leikritum kveður við

annan tón. Það eru hinir miklu sorgar-

leikir MacbeW og Othello. Þar er einnig

fjallað um syndina, en það er önnur

synd. Shakespeare er ekki lengur villtur

vegar, hann telur fólgna von í skynsam-

legri beitingu rökhugsunar. Hann ein-

setur sér sjálfskönnun. Virgil segir við

Dante:

„Ond'io per lo tuo mé penso e discerno,

che tu mi segui ed sarö tua guida,

e trarrotti di qui per luogo eterno

Ove udirai le disperate strida...."

Eða: „Og ég held, að þér sé fyrir beztu

að slást í för með mér, og ég mun vísa

þér veginn, leiða þig um eilífðarstað þar

sem þú munt heyra örvæntingaróp

þeirra." •— Mennirnir verða að stíga nið-

ur til heljar ef þeir eiga að sjá syndina

nakta — óreiðuna og dauðann sem búa

innra með þeim. Miðaldaheimspekingar

hugsuðu sér syndina sem sundrung, en

náðin var samræmi. Þessar myndir

koma iðulega fyrir í leikritum Shake-

speares og síðar mun getið hvernig hann

notaði tónlistina í leikritum sínum. 1

leikritinu Macbeth eru tákn syndar inn-

anlandsófriður og upplausn ríkisins;

tákn náðarinnar í Lear konungi eru

sættir Lears og Kordelíu, og er þá leikið

undir á hljóðfæri. Macbeth er svartasta

vítissýnin, og leikurinn hefur að því

leyti sérstöðu að þar heyrist engin tón-

list. Þar er okkur sýnd óþvegin illskan

og sýnin svarar til lýsingar Dantes á

Júdasi og Kölska. Sannleikurinn, þ. e.

Kristur, er það sem er. Syndin kemur

fram við samruna sýndar og verundar,

en hið illa sjálft, ómengað, er neindin.

„Nothing is but what is not" er sagt í

örlagaríkri ræðu í leiknum. Macbeth lýk-

ur ekki ævinni með kvölum eða dauða,

hann verður að engu. Hin illu öfl grafa

sér gröf. Neðst á botni helvítis sitja þeir

Júdas og Fjandinn, að sögn Dante; þeir

höfðu svikið guð með ástleysi sínu.

Fjöldinn eru menn sem gerst hafa

drottinssvikar, svikið gesti sína og

ættjörð, en það er synd Macbeths.

Óreiðan er táknræn fyrir heim Mac-

beths: „Fair is foul and foul is fair,"

kveða nornirnar í fyrsta atriði, en það

skipar til lýsingar Dantes á Lucifer:

„S'ei fu si bel, com egli e ora brutto":

Ef hann hefði verið eins fagur og hann

er ljótur nú. Svartamessa miðalda var

hugsuð frá þessari meginreglu: að allt

í himnaríki eigi sér samsvörun eða jafn-

TÍMARITIÐ VAKI

98