Vaki

						LIST,

tilraun til shilgreiningar

WOLFGANG EDELSTEIN

¦ Á undanförnum áratugum hefur mjög

orðið vart viðleitni til að marka listinni

stað, bæði í hugarheimi mannsins og

hinni ytri veröld félagslegs lífs. Menn

vilja finna leynd tengsl hennar við

mannkyn og þjóðfélag og skilja eðli

hennar. Þessi viðleitni samborin örvænt-

ingarleit nútímamannsins að örlögum

sínum, að inntaki lífi sínu í heimi sem

virðist sviptur gildi sínu meir með

hverjum degi.

1 dag berst maðurinn við heimssýn

sem aðstæðurnar þröngva í augu honum

nauðugum viljugum: Heimspekin fæst

við neindina og tómið; stjórnmálin sá

frá sér ótta við algera tortíming; vís-

indin ræða fullnaðareyðing lífsins af

jörðunni; hagfræðin sér hungrið gína

við miklum hluta mannkyns. Því hlýtur

sú spurning að vakna hvort listin eigi

þátt í þessari sýn. Er ekki líf hennar

óháð líf i aldarinnar, baráttunni og skelf-

ingunni? Reisir hún sér ekki höll fjarri

óskapnaðinum, hún sem er harmóní og

regla, er hún ekki einmitt undankoma

frá angistinni að hugsa, er hvarf allra

gilda tímanlegra sem eilífra binzt hruni

þess örugga og reglubundna heims, sem

kynslóðir á undan okkur höfðu tekið í

arf án þess að veita hverfulleik hans

minnstu athygli?

Eða er listin þátttaki leitar, hrópar

einnig hún slegin angist, spurn út í

tómið? Er hún manninum skuggsjá, læt-

ur hún mann horfast í augu við mann,

er hún leit reglu í heimi sem glatað hef-

ur löggróinni skipan sinni, reynir hún

að finna hrynjandi í ofsa hreyfíngar

sem margir telja stefnulausan dauða-

dans aldarinnar, menningar sem dæmd

er til að líða undir lok?

Birtir listin ekki alla baráttuna, er

hún ekki spegill óróans- í öldiími, tjáir

hún ekki angistina sem kremur hjört-

un? Er hún ekki tilraun til að rjúfa

lítið eitt myrkrið sem hylur leyndar-

málið um tilveru mannsins?

Margir eru þeir sem neita. Ærið

margir hafa þann skilning á list að hún

sé flótti, fagur heimur í miðjum ægi-

geimi veruleikans. Þeir játa flótta list-

arinnar, neita því að nokkur ábyrgð sé

til er hún geti tekizt á hendur. Fyrir

sjónum þeirra er listin skemmtun,

dægradvöl, neitun á þeirri þjáningu

sem bundin er skilningi mannsins.

Ég vildi hér taka mér fyrir hendur

að rannsaka fyrst bókmenntirnar sem

grein af þeim meiði er allar listgreinar

eru runnar af. Með því að skoða bók-

menntirnar sem grein af listheildinni

TlMARlTIÐ VAKI

105