Vaki

						skrautmennsku sem efldu formið á

kostnað efnisins. Upp reis krafan um

stytting á löngu og leiðu dægri, klofn-

ing varð milli trúarlífs og veraldaramst-

urs. Ljóðið, er átti uppruna sinn nær

trúarreynslu og töfrum, tengdara tón-

list en frásögn hlaut að verða fyrir

skakkaföllum. En tónlistin var talin til

forna snerta dýpra við sál manns og

nær himnum en nokkur list önnur.

Rómantíska byltingin vakti ljóðið

aftur til h'fs í nýjum skilningi og formi

og þó skyldara því sem verið hafði í

ljóði forngrikkja og mystik miðalda en

upplýsingarkveðskap rationalismans er

borið hafði af því banaorð. En einkum

eftir tilkomu surrealismans hefur ljóð-

inu aftur verið skipað til rúms, reynt að

greina skáldskap eftir gildi og tjáningu,

reyndar í andstöðu við prósann enda

surrealisminn í eðli sínu tilraun til að

lyfta hinu dularfuha, órökvísa, undir-

djúpum vitundarinnar til vegs. En hann

reynir vitandi vits að skapa að nýju þá

einingu forms og inntaks er getið var

áðan og ætla ég það honum mest gildi.

Hér virðist á ferð sama bylting og

gerzt hefur í málaralist á þessari öld

eftir kúbismann: hún brýzt undan oki

ljósmyndunar og hermiboði síðari alda

í leit að upprunalegri og innilegri tján-

ingu, skapar sér til þess ný og séreigin-

leg form er eiga þó rót að rekja til tján-

ingar löngu liðinna tíma og fjarlægra

átta: það er hafin leit að hinu sameigin-

lega, er orki í allri list.

Alls staðar er verkið litið nýjum aug-

um, hafin leit að tjáningu er sameini

form og inntak, hætt við greiningu inn-

taks og útlits. Menn yrkja ekki framar

hending rímsins vegna.

Það er ljóst að mörkin milli formanna

hljóta að vera næsta óskýr víða. En svo

er um alla list, engin skýr skil milli

greina, allar spretta á sama meiði, koma

saman í stofninum. Við fáum ekki dreg-

ið takmörk milli Ijóðs og tónlistar, tón-

listar og dans, danslistar og leiks, leik-

listar og prósa. Á sama hátt er sam-

svörun milli tónlistar og myndlistar,

þær eiga saman vísindalega undirstöðu:

stærðfræðina, byggingu, hrynjandina,

er blæs lífi í formin. Hún er í eðli allrar

listar og þar er ef til vill fólginn einn

dýpstur leyndardómur hennar.

List, vísindi, heimspeki eru sem þrjú

straumþung vötn, sem falla undan sama

bjargi, þar sem leitin var hafin í myrkri

fortíð, leit eftir þekking og vizku en

það er frelsi. Trúin, goðsögnin spannar

alla þessa leit, sameinar eigindir

lista, vísinda og hemispeki. Og eins

og hvert þessara vatna á sér sam-

eiginlegt með hinum eitthvað í upp-

sprettu sinni, verður eitthvað sameigin-

legt öllum kvíslum straumsins. Og aftur

lýstur saman þeim elfum er runnið hafa

sundur um óralöng ár.

Ég hef greint svo ýtarlega frá bók-

menntunum vegna þess að það er trú

mín, að þannig sé hægt að varpa nokkru

ljósi á list yfirleitt, að allar listir eigi

sér sameiginlegan grunn, en munur

þeirra byggist á aðferðunum og efninu

sem þær nota. Ennfremur er íslenzk list-

hefð að langmestu bundin bókmennta-

legri sköpun, auk þess sem deilan um

ljóðlistina er tímabær.

Mönnum kann að virðast sem þröngt

muni bilið milli listanna sem hér hefur

verið farið um orðum, en því má svara

til að svo sé og um ýmsar aðrar listir,

til dæmis málaralist og svartlist, sem

þó eru ólíkar greinar myndlistar. En

aðalatriði okkar er að geta víkkað sjón-

hringinn, reynt að heimfæra þær al-

mennu niðurstöður, sem rannsókn okk-

ar hefur leitt í ljós um listina í heild,

TlMARITIÐ VAKI

109