Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lķf og list

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lķf og list

						BOKMENNTIR

ERLENDAR   BÓKMENNT-IR

JOHN E. HOUSMAN:

Umbrotahviður

Höfundurinn e/austurískur'að uppruna og kennir nú enskar bók-

menntir við háskólann í Nottingham. Skrifaði hann þessa grein eftir

beiðni þýðanda til birtingar í islenzku tímariti.

Það er alkunna, að eitt hið örð-

ugasta viðfangsefni ritdómara í

gagnrýni er það, að meta stefnur og

strauma samtíðarbókmennta, að

fjarlægðin ein veitir hinu grann-

skoðandi auga nægilega sjónvídd

til að sjá gott sýnishorn koma í ljós

á, vegamótum einstaklings-viðleitni

og rangsnúinna hleypidóma. Tilætl-

un eftirgreindra athugana er því

alls eigi sú, að gagnrýna enskar nú-

tímabókmenntir í heild, heldur sú,

að rekja farveg sérstaks straums á

hinu flókna landabréfi þeirra.Tím-

inn einn mun úr því skera, hvort

skoða megi straum þennan, eins og

sá, er þetta ritar vonar, sem megin-

fljót, er minni ár og kvíslar hníga í.

Sú stefna, er ég einkum læt mig

varða, er tilraun margra enskra rit-

höfunda nú á dögum í liðuðu máli

og óliðuðu til að styrkja þá skoðun

að nýju, að kjarni alls séu hin and-

legu verðmæti, að hafna þeirri

skoðun, að lífinu, líkt og rithöfund-

urinn túlkar það, geti einungis ver-

ið lýst á sannfærandi vísu í anda

þeirra Marx og Freuds eða annarra

kreddukenninga af því tæi og stað-

hæfa, að hvað skáldinu viðvíkur, sé

hlutverk þess í verkum sínum eigi

það, að veita fagurræna fróun, held-

ur það, að gefa sýn hans af hlutlæg-

um veruleikanum form eða lögun.

Þá er ég ræði um andleg verðmæti,

hefi ég eigi eingöngu verðmæti

kristinnar trúar í huga. Það mun

og vitnast, að aðeins örfáir þeirra

rithöfunda, sem um ræðir, geta tal-

izt til kristinnar trúar í þrengsta

skilningi hins trúaða samfélags. En

með andlegum verðmætum á égvið

staðhæfingu á hlutlægri skynjan og

einingu tilverunnar, sem einstakl-

ingurinn er hluti af. Slík staðhæf-

ing á andlegum verðmætum hafði

komið lítt við sögu á árunum frá

1920-1940. Ljóða- og sagnahöfund-

ar virtust einkum gera sér far um

að túlka og aðhyllast kenningar

Marx og sálarfræði Freuds, sem

hvorar tveggju voru augsýnilega

gersneyddar öllum andlegum verð-

mætum. Straumhvörf þau, sem

gerzt hafa, eru því íhugunarverð,

þar sem þau hafa runnið - að því er

virðist — frá hinum andlega rórask-

andi   og   þjáningarfulla   aldartug

vorum.

I.

Þróun Aldous Huxleys virðist sér-

staklega táknræn í þessu sambandi.

Hinn hæfasti frumkvöðull hinnar

, mikilvægu afstæðisstefnu („relativ-

ism") reyndist vera sonarsonur mik-

ilmennisins, Thomas Henry Hux-

leys. Huxley, sem hefir jafnan sam-

einað það, að vera skáldsagna- og

ritgerðahöfundur, hlaut að hafa

orðið áþreifanlega var við hið and-

lega tómlæti umhverfis sig, er hann

lýsti svo biturlega hinni ómerku og

fallvöltu klíku rithöfunda, lista-

manna og sérvitringa í skáldsögum

eins og „Point Counter Point" og

„Those Barren Leaves". Sem rit-

gerðahöfundur, t. d. í hinu frá-

bæra og táknrænt-titlaða ritsafni

„Do What You Will", gagnrýnir

Huxley vægðarlaust og hnitmiðað

bækur, menn og dægurmál, en í

því er hann of öruggur um eigin

gáfur, of brynvarður í undirvitund

um andlega yfirburði, til þess að

menn fái þá hugmynd, að höfund-

ur hafi nokkuð annað að bakhjarli

en gáfur sínar og skarpskyggni. Þó

hefði aðeins gersamlega friðlaus og

reikul sál getað ritað hina vægðar-

lausu háðsögu „Brave New World"

um þjóðfélag, sem reiðir sig á borg-

Aldous Huxley

LÍF og LIST

15

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24