Steinn eða list? Hvað er þá list? Málverk er íyrst orðið list, þegar hönd og hugur hefir framleitt eitt- hvað, þar sem maður finnur rnannsandann á bak við. Myndin verður að finna þá listrænu lausn, að maður sjái og skynji hug og hjarta á bak við myndina. — Ég heyrði eitt sinn abstrakt- málara halda því fram, að allir hlutir í náttúrinni gætu verið list og tók hann þar til dæmis sæsorf- inn stein í fjörunni. Steinninn í f jörunni — það er rétt — getur ver- ið fallegur og glatt augað, en ekk- erl efni eða hlutur er orðið list, fyrr en maðurinn hefir mótað hann og formað með anda sínum, rn. ö. o. gefið andanum form. Um formið. En er ekki abstrakt-túlkun eðli- legt andsvar við of miklum nátt- úrueftirlíkingum í íslenzkri mynd- list, og er nokkuð óeðlilegra og óheiðarlegra að taka sér til fyrir- myndar góða abstrakt-málara eins og Picasso bg Klee en líkja eftir náttúrunni? Form myndarinnar skiptir alls engu máli, ef myndin er góð. Vit- anlega er hægt að læra mikið af öðrum málurum eins og Picasso og Klee, en betra er að nota það, sem maður sér og reynir sjálfur og leita að sínu eigin eðlilega formi til að túlka það heldur en að not- færa sér beint stil annarra málara. Þcgar menn bera það fyrir sig, að abstrakt-túlkun sé nær nútímanum og nútímamanninum, þá er slíkt mikil firra. Frá öndverðu hafa ýms- ar þjóðir, sem átt hafa tilfinningu fyrir myndlist, túlkað listir á svíjj- aðan hátt, til að mynda negrar, Forn-Mexíkanar og jafnvel Egyptar. Ef horft er á sum forn austurlenzk teppi, finnast í þeim mörg þau listrænu form, sem gefur að líta í einni nútíðar-abstrakt- mynd, og flest það, sem gott er í abstrakt-mynd fyrirfinnst í beztu myndlist allra alda. Þess vegna er óvarlegt að segja, að hér séu á ferð- inni einhver nývísindi. Microcosmus af macrocosmus. Hver er innsti kjarni Iistarinnar? Innsti kjarni listarinnar er, verð- ur og hefir alltaf verið hinn sami, en það er mannsandinn. Til þess að komast að kjarnanum, verður listamaðurinn að realísera sjálfan Jón Stefánsson: Bátar á heimleið. LÍF og LIST sig. Hið sanna listaverk er eins og microcosmus, þ. e. a. s. microcos- mus af macrocosmus (alheiminum) — ímynd allieimsins. Það grópast í hugann eins og ímynd þessa heims, það talar til alls í manni, það er endursvar við allri lífsbylgju, sem í manni býr. Það er samhljóma við alla alheimstilfinningu. Þó að maður loki augunum, er ekki hægt að gleyma því. Það er í manni, í höndunum, í fótunum, — í manni öllum. Cezanne sýndi á einfaldan hátt, hvernig bygging góðrar myndar orkaði. Hann táknaði það með því að spenna greipar eins fast og hann gat og sagði: Hún er þetta! Klee, Kandinsky, o. fl. Hvernig geðjast yður að abstrakt- málurum eins og t. d. Klee og Kandinsky? — Kandisky hefi ég aldrei getað fellt mig við. Flestar myndir hans tæmir maður fljótt eins og margar myndir af svipuðu tæi. Hann er allt of væminn og sæt-rómantískur. Klee er ólíkt geðfelldari, þó að myndir hans sumar séu yíirdrifnar. Picasso og Braque eru brautryðj- endur kúbismans. Beztu myndir þeirra bera það með sér, að þær eru gagnhugsaðar, og það má meira læra af myndum þeirra en flcstra annarra. Gagnrýni og samvinna. Hvernig gæti íslenzk myndlist þróazt, svo að vel fari? — íslenzkir málarar mega ekki kveinka sér of mikið við gagnrýni, hvort sem þeim finnst hún rétt eða ekki. Listamanninum er í sjálfs- vald sett, hverju hann á að taka mark á. — Ég, fyrir mitt leyti, hefi aldrei tekið mér gagnrýni nærri, og mér finnst ég hafa eins mikið Iært af henni og hóli. Það er oft gott að sjá allt annað viðhorf lagt. Framh. á bls. 14.
Beinir tenglar