TONLIST Pablo Casals leggur augun aftur og raular við sjálfan sig, þegar hann leikur á sellóið. Samvizka og selló (Grein um Pablo Casals) Spánverjar hafa nú um langa hríð orðið að fara á mis við tvo mestu núlifandi listamenn sína, Pablo Casals og Pablo Picasso. Myndlistarjöfurinn hefur reyndar starfað utan ættlands síns megin- hlutann af ævinni,- eða síðan 1904, að hann settist að í París. Og af stjórnmálaástæðum kemur ekki til mála, að verk hans verði sýnd í heimalandi hans meðan fasistar sitja þar að völdum. Hins vegar varð sigur fasista í spænsku borg- arastyrjöldinni þess valdandi, að Pablo Casals, einhver mesti selló- leikari sem uppi hefur verið, fór sjálfviljugur í útlegð og strengdi þess heit, að halda ekki hljómleika „fyrr en glæpamaðurnn Franco hefur hrökklazt frá völdum", er haft eftir honum. Því að Casals er meira en heimsins mesti sellóleikari. Ge- orges Bidault, fyrrverandi forsætis- ráðherra Frakka hefur kallað hann „samvizku samtíðarinnar". Einhver verður að muna. Það var fyrir ellefu árum, að Pablo Casals settist að í landa- mærabænum Prades í Suður^Frakk- landi til að hefja mótmælaverkfall sitt gegn þeim, sem tóku völdin af lýðveldisstjórninni á Spáni. Síðan þá hefur hann ekki fengizt til að snerta sellóstrengina nema í hópi nánustu vina sinna, þangað til nú í sumar, á 200 ára dánarafmæli Jó- 'hans Sebastians Bach. „Ég man ætíð viðurstyggð stríðs- ins, grimmdina kvölina, þjáning- una. En heimurinn gleymir. Ég get ekki leikið fyrir fólk, sem snýr sér undan. Þó ætla ég að gera undan- tekningu vegna Bachs. Bach er eins og biblían. Bach er grundvöllur lífsins. Ég ætla að smala saman góðum tónlistarmönnum í litla hljómsveit. Svo förum við inn í litlu þorpkirkjuna. Við æfum sam- an Brandenborgarkonsertana. Ég ætla að leika sellósvítur og sónötur Bachs. Fólk getur komið og hlust- að, ef það kærir sig um það. En það hlustar á Bachs, ekki Casals. Síðan labba ég með sellóið mitt heim, og í framtíðinni leik ég að- eins fyrir vini mína. Héðan í frá mun ég ekki leika fyrir umheim- inn. Mig tekur þetta sárt. En ein- hver verður að muna. Það er þýð- ingarmeira en allt annað." Leiðin liggur til Prades. Merkasta tónlistarhátíð ársins er Bach-hljómleikarnir í Prades, sem fóru fram fyrir fáum vikum. Cas- als, hinn mikli túlkandi Bachs, hafði hafnað öllum boðum um að koma fram í stórborgunum á minningartónleikum um tónskáld- ið. Bandaríkjamenn sendu honum að gjöf píanó, hið fyrsta sem hann hefur eignazt í útlegðinni. En Cas- als getur ekki fyrirgefið Bandaríkj- unum og Bretlandi. Hann kennir þeim ófarir lýðveldisstjórnarinnar spænsku. Þá tóku margir beztu tónlistar- túlkendurveraldarinnar að streyma til Prades, frá Ameríku, Bretlandi, Frakklandi, Sviss, Hollandi, ísrael. í þeim hópi voru fiðluleikararnir Alexander Schneider, Isaac Stern og Joseph Szigeti, píanóleikarar Clara Haskill, Paul Baumgarten, Mieczyslaw Horszowski og Rudolf Serkin. Áheyrendur komu í hópum frá flestum löndum til að hlusta á manninn, sem fyrir hálfri öld ger- breytti skilningi manna á verkum eins mesta tónskálds sögunnar. Þakkarskuldin við Bach. „í mínum augum," segir Casals, „er Bach litríkasti snillingur, sem lifað hefur. Hann er maður, sem 6 LÍF og LIST
Beinir tenglar