f t 4 ''^ ,- ¦, %, ¦A „£&$'«+; ^ ll ..<% :V i' \ ^ o. '\ '¦ ^Sí l" .-Aj \ ¦^fe,- "Sf'v- jxbR'IjíAND RUSSELL ón'ðr iöftj. Teilcniny cjtir William Rothen.itein. lausu lofti og slitinn úr sam- hengi við lífsbaráttu hverrar aldar, heldur snar þáttur hennar. Voru honuni s.l. haust, sem kunnugt er, veitt bókmennta- verðlaun Nóbels í viðurkenning- arskyni fyrir ritstörfin. Þau hjón, Dora og Bertrand Russell, létu málefni líðandi stundar talsvert til sín taka. Þau stofnuðu og ráku smábarnaskóla í samræmi við uppeldiskenning- ar sínar, og þau skiptust á um að vera í framboði til þings í því kjördæmi, þar sem þau bjuggu. Russell hefur fylgt Verkamannaflokknum að mál- um, þótt hann hafi talið sig þurfa að leggja honum lífsregl- Urnar og mæla ýmis varnaðar- orð til forystumanna hans og fylgjenda. Heimspeki og trúmál ÞAÐ, SEM RUSSELL 'og skóli hans telur sig hafa fram að leggja til heimspekinnar, er einkum rökfræðileg rannsóknar- aðferð. Að'ferð þessari má að hans hyggju beita með góðum árangri við ýmis heimspekileg viðfangsefni og uppskera nýja og haldgóða þekkingu. A aðferð þessi að vera liliðstæð rannsókn- araðferð raunvísindanna og henni jafnlraust um réttar nið- urstöður. Aðferðin er runnin upp úr gagngerðri rannsókn á fyrri alda rökfræði og stærðfræði og nýjum skilningi á ýmsum grundvallar- hugtökum þessara greina. Rök- fræði Russells s'tyðst að miklum mun meira við stærðfræði en áð- ur tíðkaðist, og telur hann skekkjur hinnar eldri rökfræði einkum staí'a af ónákvæmlega afmarkaðri merkingu orða. Ætlar Russelí, að hann hai'i náð miklum og góðum árangri með aðferð' sinni og þegar veitt ýmsum hugmyndum og kenn- ingum fyrri heimspekinga ná- bjargirnar, þótt lífseigar hafi reynzt. Meginkjarninn í heimspeki Russells er þó ef til vill skil- yrðislaus sainstaða hans með sannleikanum. Hann veitist fast að heimspekingum á öllum öld- um, sem metið hafa kenningar eftir hagnýtu gildi þeirra, svo sem því, að menn eigi að trúa á guð, af því að slík trú hafi gott í för með sér fyrir líf manna, þótt menn hafi ekki í rauninni trú á sannleiksgildi þess, að guð sé til. Sanríleikurinn þolir engin hrossakaup að hans dómi. Sjálf- ur trúir Iiann hvorki á tilveru guðs né i'ramhaldslíf einstakl- ingsins og það af þeim sökum, ^að eins og þekkingu okkar er nii háttað, virðast honum þær lík- ur, sem til slíks benda, miklu minni en þær, sem á móti mæla. Þó virðist hann ekki telja frá- leitt að skýra sumt það, sem sál- arrannsóknirnar hafa leitt í ljós, með því, að til sé framhaldslíf. Og hann 'viðurkennir, að þessar líkur geti, hvenær sem er, orðið hinum yfirsterkaii, og þá sé það með' oflu óvísiiadalegt að trúa ekki á I'ramhaldslíf. Þann veg er viðhorf hans til allra hluta breytilegt, eftir því sem þekk- ingin býður. Hann telur það meginorsök mannlegs vesaldóms að láta ótt- ann ráðá hugmyndum sínum, og óttann telur hann undirrót triiarkenninga. Um þetta kemst hann m. a. svo að orði (1925): „Eg er kominn af léttasta xlceiði, og ég ann lífinu. En mér þætti smán að skelfast þá hug- tnynd að verða að engu. Ham- ingjan cr jafnsönn, þótt Inín taki cnda, og hvorki missir hugsunin né kœjleikurinn gildi sitt, þótt ek.ki séu eilíf. Margur maðurinn hefur borið sig virðulega á högg- stokknum. Vissulega œtti sá virðuleiki að kenna okkur að hugsa með sannindum um stöðu mannsins í heiminum. Jafnvel þótt ferska loftið, sem okkur berst um Ijóra vísindanna, Ideypi hrolli i okkur í fyrstu eftir alla innbyrgðu molhina frá þjóðsög- um og œvintýrum, þá fylgir þvi hreysti og heilbrigði, og víðátt- an á töfra í sér fólgna". Oneitanlega er þetta karl- mannlega mælt. Og Bertrand Russell á manndóm til að standa við orð sín. Okkur verður að minnast þess, þegar hann 76 ára að aldri féll í Þrándheimsfjörð með flugvél, bjargaði sér á sundi og flutti fyrirlestur sama kvöld- ið, eins og ekkert hefði í skorizt. Hann hafði og áður sannað heiminum það, að hann „vann það ei fyrir vinskap manns, að víkja af götu sannleikans". LÍF og LIST
Beinir tenglar