Líf og list

						Þorsteinn  Guðjónsson:

KENNINGAR DR. HELGA PÉTURSS UM EÐLI DRAUMA

•

Fyrir rúmum tveimur árum er látinn í Reykjavík dr. Helgi Péturss, jarðfræðingur og heimspekingur.

Uppgötvanir hafði hann gert merkilegar í jarðfræði íslands og naut mikils álits fyrir bær meðal jarðfræðinga>

bæði utanlands og innan. Lofuðu þeir hann og óspart fyrír þau verk að honum látnum. En hinu •

hefur of lítill gaumur verið gefinn, sem Helgi Péturss hefur ritað utan jarðfræðinnar, þar

sem er bókin Nýall og framhaldsbækur hans. Því hversu svo merkilegt sem það kann

að vera, sem dr. Helgi hefur uppgötvað í jarðfræði, þá er víst, að uppgötvun

hans á eðli drauma, kemur fleirum við og annar fróðleikur í fram-

haldi af henni, og verður hún áreiðanlega  þyngrí  á  metun-

um,  þegar framtíðin dæmir verk  mannsins.  — Nú

munu þeir fæstir vera, sem kannast við, að

Helgi Péturss hafi gert nokkra upp-

götvun um eðli drauma, mun

mörgum þykja slíkt

heldur fráleit fullyrðing. En

því veldur einungis oftraust á ríkj-

andi skoðunum og ekki þekking á málefninu

sem um er að ræða. Þekking á því mun vera næsta

fágæt meðal vor, og þykir mér ekki úr vegi að gera hér dá-

litla grein fyrír þessum kenningum, eins og þær koma mér fyrir sjónir.

Sambandseðli drauma.

Ef spurt væri svo einfaldrar spurningar sem

þeirrar, hvað það sé, sem mest greinir draum-

vitundina frá vökuvitundinni, þá gæti ég trúað,

að þeir, sem titlaðir eru sálfræðingar, myndu svara

sínu hver. Aftur á móti mætti ætla, að ung börn

myndu svara því rétta (til eiga þau að' hafa orð

á því), þ. e. að í draumi finnst manni það gerast

í kringum mann, sem ekki er þar að gerast. I

draumi sér maður og heyrir og reynir hluti, sem

alls ekki eru að gerast, þar sem maður er stadd-

ur. Það er fráleit hugmynd, að draumurinn sé

-einhverskonar upprifjun endurminninga. Draum-

urinn er líf, en ekki hugsun. — Þetta var það sem

dr. Helga Péturss varð svo mjög íhugunarefni, að

í draumi er eins og maður lifi öðru lífi, nálægt

því eins verulegu og vökulífinu stundum. Og því

íhugunarverðara, að' hann þóttist sjá, að draum-

um sínum bæri mjög illa saman við endurminn-

ingar sínar. Það, sem fyrir augu ber í draumi, er

frábrugðið þeim hlutum kunnugum, sem maður

æt'lar það að vera, og kemur þetta því betur í

]jós sem draumurinn hefur verið greinilegri. Enn

var það, sem honum þótti athyglisvert, að í

draumi var útlit hans, er hann sá það, ekki hans

eigið', heldur allt annað, og munu ýmsir hafa þá

sögu að segja. Niðurstaða Helga Péturss varð svo

sú, að sofandi maður fær í draumi þátt í líji vak-

andi manns. Vakandi maður geislar út frá sér allH

sinni lífsstarfsemi, og getur hún framleitt þetta

sama ástand í sofandi manni, misjafnlega full-

komlega, og verður honum það að draumi. Til þess

að skýra fyrir sér þetta fyrirbæri, er gott að rifja

upp hlið'stætt dæmi úr hinni líflausu náttúru, það

er hvernig segulmögnuð járnstöng orkar á aðra

járnstöng óseguhnagnaða. Við sérstakar aðstæður,

þ. e. nálægðina, nær geislanin frá þeirri segul-

mögnuðu að framleiða hennar eigið ástand í hinni,

hún verður einnig segulmögnuð vegna geishniar

frá slíkri, svo sem allir vita. Sambærilegt er það,

sem manni verð'ur í draumi, hann verður líkur

sínum draumgjafa og finnst það koma fram við

sjálfan sig, sem kemur fram við draumgjafann.

Þessum skilningi, að draumlíf sofandi manns værí

vökulíf annars manns, fann dr. Helgi brátt stað

í því, sem aðrir menn höfðu ritað um drauma

sína. Þess eru allmörg dæmi, að menn hafa orðið

þess vísir, að það, sem þá dreymdi, hafði á þeirri

stundu komið' fyrir vakandi menn. Einnig eru

þess dæmi, að menn þykjast þekkja úr draumum

14

LÍF og LIST