Kjarval + Helgi. prentaða mynd. 1981. Gouache á I sumar hafa komið útlendingar frá þremur mismunandi löndum og hafa séð sýninguna á Listasafni fslands, „Fjórir frumherjar". Peir hafa allir tal- að um skyldleika með Jóni Stefánssyni og mér, sem kom mér talsvert á óvart. Því þó ég hafi alltaf haldið upp á hann sem góðan málara, þá hefur mér þótt hann svolítið akademískur. En í góðum myndum finnst mér hann mjög fínn. — Eitt sinn talaðir þú um tvo fiokka listamanna, leik-listamenn og rök-lista- menn eða Kjarvalslistamenn og Jóns- Stefánssonarlistamenn, og settir sjálfan þig í fyrri flokkinn? Já, og ég álít mig vera í Kjarvals- flokknum, þannig að þetta kom mér á óvart. En þó veit ég hvað fólk á við með þessari líkingu. Það er þessi mikla kyrrð hjá Jóni Stefánssyni, og þung- lamaleikinn í kyrrðinni, eins og maður finnur upp til fjalla. Þessa yfirkyrrð, sem ég kalla svo, sem þú finnur þegar þú horfir yfir heiðalöndin, og kannski eru tveir svanir á vatni, eða lómar eins og hjá Jóni. — Yfirkyrrð? Og áðan yfirfegurð? Já, vegna þess að orðin eru orðin ónýt. Fólk talar um kyrrð, þar sem er engin kyrrð, fegurð sem er engin feg- urð. Mig langar jafnvel ekki til þess að vera listamaður, eða kallaður listamað- ur, vegna þess að orðið er nú notað yfir allt milli himins og jarðar, orðið jafn hversdagslegt og t.d. nýmjólk. — Telurðu þig vera í réttu framhaldi af þessari litlu hefð sem við eigum? Myndlistarhefðin okkar á þessari öld er kannski takmörkuð, t.d. finnst mér Ásgrímur aldrei neitt verulega ís- lenskur. — Danskur? Eða þýskur. Og Þórarinn B. er jafn- vel síður íslenskur en Ásgrímur. En þeir urðu náttúrulega einhvers staðar að byrja, og svo finnst mér koma eitt- hvað íslenskt með Kjarval, Jóni Stef- ánssyni, Svavari Guðnasyni og ýmsum mönnum þar á eftir, þó svo að á yfir- borðinu megi sjá að þeir fái ýmislegt að utan. — En íþér? Ég ætti kannski ekki að dæma um það sjálfur. En það er alltaf viðkvæðið hjá útlendíngum, að þeir sjái eitthvað íslenskt í verkum mínum, en það getur verið kurteisishjal eða ímyndun. Ég hef tekið eftir því á íslenskum sýningum erlendis að mönnum finnst þetta öðru- vísi malerí. Þeir tala kannski um að þetta líkist Nýja málverkinu, en sé illa málað, hrátt. Þá dettur mér strax í hug að þetta þurfi ekki að vera illa málað, heldur sé þetta híð íslenska í myndun- um, og í staðinn fyrir að taka því sem slíku miða þeir við það sem þeir þekkja, og bregðast við því á þann hátt ég lýsti, vegna þess að það kemur þeim í opna skjöldu. Það eru fleiri dæmi um þetta. Hjá Jóni Stefánssyni er t.d. mik- ill hráleiki, og lítill vandi að kalla mál- verkin hans ljótar akademískar myndir. Og Svavar er oft ansi hrár í samanburði við hina Cobra-kallana, en höfðar þó mest til mín af þeim öllum. - Á fyrstu sýningunum þínum fannst mér gœta hollenskra áhrifa? Ég heid ég myndi frekar telja mig skyldan Svissurum, en í útliti gætu verk- in mín frá því tímabili kannski helst minnt á Pieter Holstein. Hann er hins vegar einn á báti í Hollandi, og minnir miklu meira á Svissara. Og eftir að hafa skoðað svissneska nútímalist finnst mér hún skyldust íslenskri, og það er tilvilj- un, held ég, því ég get ekki séð að það ætti að vera neitt sameiginlegt með lóndunum, nema þá fjöllin og ríkidæm- ið. Svisslendingar og fslendingar eru heldur ekki svo ólíkir í útliti. Þeir eru alla vega líkari okkur en Þjóðverjar og Hollendingar. - En hvað um áhriffrá yngri mönnum? Það væri nú nær að spyrja þig. Ég veit það ekki, en heildin hefur haft mikil áhrif á mig, um einstaklinga er erfiðara að segja. Ég get nefnt Kidda Harðar [Kristin G. Harðarson], ekki sem beinan áhrifavald, heldur óbeinan. Við höfum stutt hvor annan í gegnum tíðina, og eflaust hafa áhrifin verið á báða bóga. Við höfum stutt nýjung- arnar hjá hvor öðrum, að minnsta kosti þegar okkur hefur þótt þær til bóta, og það er gott hérna þar sem engin er utanaðkomandi uppörvunin eða lítil. Þegar ég ákvað að fara að mála af fullri alvöru, í kringum '78, sama hvað hver segði, held ég að þessi samvinna við hann hafi hjálpað mikið. Því það var talsvert átak að gera annað en var akk- úrat þá í sviðsljósinu. Og hérna er það enn erfiðara en úti, þar sem til eru gallerí fyrir allar tegundir myndlistar. 12
Beinir tenglar